Arthur Conan Doyle

La venena zono

Scienc-fikcia rakonto

Enhavo

1 – Malklariĝo de la linioj

2 – Mortiga ondo

3 – Pereo

4 – Taglibro de mortonto

5 – Mortinta mondo

6 – Ĝenerala vekiĝo

Glosaro

Kolofono

1 – Malklariĝo de la linioj

Estas nepre, ke mi malkoncize notas la mirigajn okazaĵojn jam nun, kiam ili estas freŝaj en mia spirito kaj la tempo ankoraŭ ne malklarigis ilin. Sed farante tion, mi estas forte impresita de la fakto, ke estis ĝuste nia grupeto de la Perdita Mondo[1] – la profesoroj Challenger kaj Summerlee, lordo John Roxton kaj mi mem – kiuj travivis tiun grandiozan sperton.

Antaŭ kelkaj jaroj mi priskribis en Daily Gazette nian epokfaran vojaĝon en Suda Ameriko. Tiam mi ne antaŭvidis, ke estos mia destino rakonti eĉ pli strangan aventuron, kiu estas unika en la kronikoj de la homaro kaj elstaros kiel granda monto, kiun ĉirkaŭas modestaj montetoj. La okazaĵo mem ĉiam estos mirakla, sed la cirkonstancoj, sub kiuj ni kvar kunvenis je la tempo de tiu eksterordinara epizodo, evoluis laŭ tute natura kaj fakte neevitebla maniero. Mi klarigos la detalojn tiel koncize kaj tiel klare, kiel mi povas. Mi konscias, ke ju pli detale mi prezentos la temon, des pli afable la leganto akceptos ĝin. La scivolo de la publiko estis kaj ankoraŭ estas nesatigebla.

Estis vendredo, la dudek-sepa de aŭgusto – dato ĉiam en la memoro de la mondo – kiam mi iris al la oficejo de mia gazeto kaj petis de sinjoro McArdle, kiu gvidis nian sekcion de novaĵoj, tritagan forpermeson de la laboro.

La bona, maljuna skoto kapneis, gratis sian malaperontan orlon de ruĝa lanugo sur la kapo kaj fine esprimis sian malakcepton per la vortoj: »Mi pensas, sinjoro Malone, ke ni povas okupigi vin pri speciala afero. Mi pensas, ke estas afero, kiun nur vi povas trakti tiel, kiel ĝi estas traktenda.«

»Mi bedaŭras tion«, mi diris, pene kaŝante mian disreviĝon. »Kompreneble, se vi bezonas min, tiam mi plenumos la aferon. Sed mia renkontiĝo estas grava kaj konfidenca. Se vi povas malhavi min…«

»Do mi ne vidas, ke mi povas malhavi vin.«

Estis amare, sed mi devis vidigi ĝentilan mienon. Fakte estis mia propra eraro, ĉar mi devis scii, ke ĵurnalisto ne havas rajton fari planojn laŭ propra volo.

»Mi ne insistas pri la forpermeso«, mi diris kun tiom da sereneco, kiom mi povis ŝajnigi. Pri kio do vi volas okupigi min?«

»Bone, mi volas, ke vi intervjuu tiun diablulon en Rotherfield.«

»Ĉu vi aludas profesoron Challenger?«, mi kriis.

»Jes ja, estas li, pri kiu mi parolas. Li batpuŝis la junan Alec Simpson de Courier unu mejlon sur la ŝoseo, preninte lin je la kolumo de lia mantelo kaj je la ŝelko de lia pantalono. Vi certe legis pri tio en la polica raporto. Niaj knaboj preferus intervjuon kun elrompinta aligatoro en zoologia parko al renkonto kun la profesoro. Estante malnova lia amiko, vi povos intervjui lin, mi pensas.«

»Ho«, mi diris, sentante senŝarĝiĝon, »tio simpligas la aferon. Mi petis forpermeson, ĉar mi volis viziti profesoron Challenger en Rotherfield. Fakte tio estas la tria datreveno de nia plej grava aventuro sur la altebenaĵo antaŭ tri jaroj, kaj li petis ĉiujn tiamajn partoprenantojn renkonti lin en lia domo kaj celebri la eventon.«

»Bonege!«, kriis McArdle, kunfrapante siajn manojn kaj gapante tra siaj okulvitroj. »Tiam vi povos ekscii lian opinion. Ĉiu alia dirus al mi sensencan babilaĵon, sed la viro pasintfoje pravis, kaj li eble pravas ankaŭ ĉi-foje.«

»Li diru sian opinion pri kio?«, mi demandis. »Kion li faris?«

»Ĉu vi ne vidis lian leteron pri Sciencaj eblecoj en la hodiaŭa eldono de Times?«

»Ne.«

McArdle kliniĝis sub la tablon kaj prenis gazeton de sur la planko.

»Voĉlegu tion«, li diris, per fingro indikante kolumnon. »Mi volonte aŭdos ĝin denove, ĉar mi ne certas, ĉu mi klare komprenis la enhavon.«

Jen la letero, kiun mi voĉlegis al la redaktoro pri novaĵoj de Gazette:

Sciencaj eblecoj

Estimata sinjoro,

mi legis kun amuziĝo kaj ankaŭ kontraŭajn emociojn la memkontentan kaj tute naivan leteron de James Wilson MacPhail, kiu antaŭ nelonge aperis en viaj kolumnoj, kun la temo pri la malklariĝo de la Fraŭnhofer-linioj en la spektroj kaj de planedoj kaj de fiksaj steloj. Li prenas la aferon kiel sensignifan. Persono kun pli vasta spirito atribuu al ĝi pli grandan signifon – tiel grandan, ke ĝi eble influos la finfinan bonfarton de ĉiu viro, virino kaj infano sur ĉi tiu planedo. Mi ne esperas, ke mi komprenigos per la uzo de scienca lingvaĵo la esencon de miaj ideoj al tiuj etmensuloj, kiuj ricevas siajn sciojn el la kolumnoj de ĉiutaga gazeto. Tial mi do penos adaptiĝi al la limigitaj spiritaj kapabloj de viaj legantoj kaj priskribi la situacion per simpla analogio.«

»Tiu viro estas miraklo, vivanta miraklo!«, diris McArdle, mediteme skuante sian kapon. »Li povus hirtigi la plumaron de ĵus naskita kolombo kaj instigi ribelon en kunveno de kvakeroj. Ne estas miraklo, ke London estiĝis tro varmega loko por li. Estas domaĝe, sinjoro Malone, ĉar li estas grava instruito. Nun ni aŭskultu la analogion.«

Mi legis plu:

Ni supozu, ke malgranda fasko da interligitaj korkŝtopiloj moviĝas en malvigla fluo tra Atlantiko. La korkŝtopiloj drivas malrapide de tago al tago kun la samaj kondiĉoj ĉirkaŭ si. Se la ŝtopiloj estus sentokapablaj, ni povus imagi, ke ili konsideras tiujn kondiĉojn kiel daŭrajn kaj senŝanĝajn. Sed ni kun nia superaj scipovoj scias, ke multaj perturboj povas suprize okazi al la ŝtopiloj. Eble ili drivas kontraŭ ŝipo aŭ dormanta baleno aŭ envolviĝas de fuko. Kiel ajn estas, ilia vojaĝo probable finiĝos sur la roka bordo de Labradoro. Sed kion ili scias pri ĉi ĉio, komforte drivante tagon post tago en tio, kion ili opinias senlima kaj homogena?

Viaj legantoj eble komprenos, ke Atlantiko en ĉi tiu parabolo estas la potenca oceano de etero[2], tra kiu ni drivadas, kaj tiu fasko da ŝtopiloj prezentas la malgrandan kaj malgravan planedaron, al kiu ni apartenas. Havante triaklasan sunon kun kanajlaro de sensignifaj satelitoj, ni fluadas sub ĉiutage samaj kondiĉoj al nekonata fino, al povra katastrofo, kiu pereigos nin ĉe la limoj de la kosmo, kie ni dronos en etera Niagaro aŭ frakasiĝos sur neimagebla Labradoro. Mi ne partoprenas la naivan kaj senkleran optimismon de via korespondanto, sinjoron James Wilson MacPhail, sed vidas multajn kaŭzojn, kial ni observu kun granda atento ĉiujn ŝanĝojn en tiu kosma ĉirkaŭaĵo, de kiu nia finfina sorto eble dependos.

»Li estus bonega predikisto«, diris McArdle, »kaj bruas kiel orgeno. Daŭrigu, kio afliktas lin.«

La ĝenerala malklariĝo kaj transŝovo de la Fraŭnhofer-linioj en la spektro laŭ mia opinio indikas vastan kosman ŝanĝon de delikata kaj unika karaktero. Lumo de planedo estas reflektita lumo de la suno. Lumo de stelo estas ties memproduktita lumo. Sed la spektroj kaj de la planedoj kaj de la steloj ĉi-kaze montras la saman ŝanĝon. Do ĉu tio estas ŝanĝo en tiuj planedoj kaj steloj? Por mi tiu ideo estas tute neebla. Kio povas kaŭzi tiun samtempan ŝanĝon? Ĉu ŝanĝo en nia propra atmosfero? Estas eble, sed altgrade neprobable. Ni ne vidas tian signon ĉirkaŭ ni, kaj kemiaj analizoj ne sukcesis elmontri tion. Kio estas la tria ebleco? Povas esti ŝanĝo en la kondukanta perilo, en la senfine fajna etero, kiu etendiĝas de stelo al stelo kaj trapenetras la tutan universon. Profunde en tiu oceano ni drivadas en malrapida fluo. Ĉu tiu fluo povus drivigi nin en zonojn de etero, kiuj estas novaj kaj havas proprecojn, kiujn ni eĉ ne imagas? Ie okazis ŝanĝo. Tiu kosma perturbo de la spektro pruvas tion. Povas esti bona ŝanĝo. Povas esti malbona. Povas esti neŭtrala. Ni ne scias tion. Naivaj observantoj traktas la aferon kiel neglektindan, sed homo kiel mi, kiu havas la profundan intelekton de vera filozofo, scias, ke la eblecoj de la universo estas nekalkuleblaj. La plej saĝa homo estas tiu, kiu atendas ion neantaŭvideblan. Ni rigardu evidentan ekzemplon. Viaj kolumnoj raportas ĉi-matene, ke en la indiĝenaj triboj de Sumatro eksplodis mistera malsano. Kiu povas tutcerte aserti, ke tiu eksplodo havas nenian rilaton al iuj kosmaj ŝanĝoj, al kiuj tiuj homoj respondas pli rapide ol la pli kompleksaj popoloj de Eŭropo? Mi metas tiun demandon nur parenteze. Aktuale oni povas jesi aŭ nei ĝin. Sed kiu ne vidas, ke tio ja estas pripensinda en la limoj de la sciencaj eblecoj, tiu estas senspirita stultulo.

Sincere
GEORGE EDWARD CHALLENGER.
THE BRIARS, ROTHERFIELD.

»Tio estas grandioza, stimula letero«, diris McArdle mediteme, metante cigaredon en la longan vitran tubon, kiun li uzis kiel cigaredingon. »Kio estas via opinio, sinjoro Malone?«

Mi devis konfesi mian tutan kaj humiligan nescion pri ĉi tiu temo. Kio, ekzemple, estis Fraŭnhofer-linioj? McArdle estis studinta la aferon kun helpo de nia redakcia sciencisto, kaj prenis de sia tablo du el tiuj spektrokoloraj bendoj, kiuj estas similaj al la ĉapelbendoj de juna, ambicia kriketo-klubo. Li montris al mi nigrajn liniojn, kiuj laŭlarĝe krucis la seriojn de brilaj koloroj etendiĝantaj de ruĝo je unu ekstremo tra la koloroj oranĝa, flava, verda, blua kaj indiga al violkoloro je la alia.

»Tiuj malhelaj strioj estas Fraŭnhofer-linioj«, li diris. »La koloroj estas la lumo mem. Ĉiu lumo, kiun vi refraktas per prismo, donas la samajn kolorojn. Ili diras al ni nenion. Gravaj estas la linioj, ĉar ili akordas al tio, kio produktas la lumon. Estas tiuj linioj, kies konturoj malklariĝis en la lasta semajno. Ili ne plu estas akraj. Ĉiuj astronomoj disputas pri la kaŭzo. Jen estas fotografaĵo de la senkonturiĝintan linioj por nia morgaŭa numero de la gazeto. La publiko ĝis nun ne interesiĝas pri la okazaĵoj, sed ĉi tiu letero de Challenger en Times vekos ĝin, mi supozas.«

»Kaj kio estas pri Sumatro?«

»Bone, longa vojo estas de malklariĝanta linio en la spektro al malsana indiĝeno en Sumatro. La knabo pruvis al ni jam antaŭe, ke li bone scias, pri kio li parolas. Ekestis mistera malsano en tiu regiono, pri tio ne estas dubo. Hodiaŭ venis telegramo el Singapuro, ke la lumturoj en la Sunda markolo estingiĝis. Jam du ŝipoj surbordiĝis akcidente. Do estas sufiĉe da temoj por intervjuo kun Challenger. Havante definitivajn respondojn, sendu al ni kolumnon por la lunda numero.«

Mi iris el la ĉambro de la redaktoro pri novaĵoj kaj pripensis mian novan mision, kiam iu vokis mian nomon el la atendejo situanta malsupre. Estis telegramportisto kun depeŝo pludirektita de mia loĝejo en Streatham. La mesaĝo estis de la sama viro, pri kiu ni estis diskutintaj, kaj legiĝis:

Malone, 17, Hill Street, Streatham. – Alportu oksigenon. – CHALLENGER.

»Alportu oksigenon!« La profesoro havis laŭ mia memoro grandegan inklinon al humoro plena de krudaj, neplaĉemaj petolaĵoj. Ĉu tio estis unu el tiuj ŝercoj, kiuj kutime instigis lin al brua ridado, dum kiu liaj okuloj malaperas, lia buŝo faŭke malfermiĝas kaj lia barbo svingiĝas, tute senatente pri la graveco de la personoj ĉirkaŭ li? Mi tralegis la vortojn denove, sed ne povis trovi ion drolan en ili. Estis preciza, kvankam stranga ordono. Challenger estis la lasta viro en la mondo, kies bonintencan ordonon mi malobeas. Eble kemia eksperimento estis en irado, eble … bone, ne estis mia afero spekulativi, kial li volis oksigenon. Mi devis havigi ĝin al mi. Estis preskaŭ unu horo, ĝis mia trajno ekveturos el Victoria-stacio. Mi prenis taksion, kaj – trovinte la adreson en telefonlibro – veturis al oksigen-produkta fabriko en Oxford Street.

Eliĝinte el la taksio ĉe mia celo, mi vidis du junulojn aperantajn el la pordo de la fabriko, kiuj portis feran cilindron kaj levis ĝin kun peno en atendantan aŭtomobilon. Maljuna viro akre observis kaj direktis ilin per knaranta kaj amara voĉo. Li turnis sin al mi. Tiun vizagôn kun severaj trajtoj kaj pinta barbo oni ne povis erare preni por alia persono. Estis mia ĉiam obstina kamarado profesoro Summerlee.

»Ho!«, li kriis. »Ne rakontu al mi, ke vi ricevis unun el tiuj ridindaj telegramoj pri oksigeno?«

Mi prezentis ĝin al li.

»Bone, bone. Mi same ricevis unun, kaj, kiel vi vidas, tute kontraŭ mia kutimo mi obeis la enhavon. Nia bona amiko kondutas malagrable kiel ĉiam. La bezono de oksigeno ne povas esti tiel urĝa, ke li preteratentas la kutimajn vojojn de provizado kaj foruzas la tempon de tiuj, kiuj vere estas pli engaĝitaj en laboroj ol li mem. Kial li ne povis mendi ĝin rekte?«

Mi supozis, ke li kredeble volas ilin sen prokrasto.

»Aŭ li pensis, ke li faris tion, sed tio estas alia afero. Estas superflue por vi aĉeti ion, ĉar mi havas konsiderindan provizon.«

»Tamen ial li deziris, ke ankaŭ mi alportu oksigenon. Estas preferinde fari ekzakte tion, kion li skribis al mi.«

Malgraŭ multaj grumbloj kaj kontestoj de Summerlee mi mendis plian cilindron. Baldaŭ ni metis ĝin ĉe la alian en lian aŭtomobilon, kiun li ofertis al mi kiel transportilon al Victoria.

Mi turnis min kaj iris al la taksio por pagi la veturon. La veturigisto estis tre kolerema kaj ofendema kaj postulis tro altan prezon. Kiam mi revenis al profesoro Summerlee, li havis tre furiozan kverelon kun la viroj portintaj la oksigenon. Lia blanka kaprobarbo indigne tremetis. Unu el la kolegoj nomis lin stulta maljuna paliĝinta kakatuo. Tio furiozigis lian ŝoforon tiom, ke li saltis el la sidilo por partopreni la batalon je la flanko de sia insultita mastro. Nur kun peno ni malhelpis tumulton en la strato.

Tiuj negravaj incidentoj ŝajnis banalaj kaj sen interrilatoj en tiu tempo. Nur nun, en retrorigardo, mi vidas iliajn rilatojn al la historio ĉi tie rakontota.

Ŝajnis al mi, ke la ŝoforo estis komencanto aŭ perdis la sinregon pro la konfuzo kaj tial veturis aĉmaniere al la stacio. Dufoje ni apenaŭ koliziis kontraŭ aliaj same erarvagantaj vehikloj. Mi rimarkis al Summerlee, ke la scipovoj pri veturado en London tre malaltiĝis. Foje ni preterveturis aron da homoj, kiuj observis batalon ĉe angulo de la strato The Mall[3]. La ekscititaj homoj ĉagrene kriadis pro la mallerta veturado, kaj iu junulo saltis sur nian piedbreton kaj svingis bastonon super niaj kapoj.

Mi repuŝis lin, kaj ni estis feliĉaj, kiam fine ni lasis la batalantojn malantaŭ ni kaj sekure veturis ekster la parkon. Tiuj malgrandaj okazaĵoj incitis miajn nervojn. Mi vidis laŭ la malbonhumora mieno de mia kolego, ke ankaŭ ties pacienco elĉerpiĝis.

Vidante lordon John Roxton, ni regajnis nian bonan humoron. Li atendis nin sur la pasaĝerkajo, lia altkreskinta, svelta figuro estis vestita en flava ĉasista kostumo el tvido. La akra vizaĝo kun tiuj neforgeseblaj, pasiaj kaj tamen bonhumoraj okuloj brilis pro ĝojo, kiam li ekvidis nin. Lia ruĝa hararo jam havis grizajn makulojn, kaj la ĉizilo de la tempo estis pliprofundiginta la faltojn super liaj brovoj, sed entute li estis lordo John, la bona kamarado el la pasinteco.

»Hallo, Herr Professor[4]! Hallo, juna amiko!«, li vokis, irante renkonte al ni.

Li ekridegis, vidante la oksigeno-cilindrojn sur la ĉareto de la portisto malantaŭ ni. »Do ankaŭ vi alportas oksigenon«, li kriis. »Mia jam estas en la varvagono. Kion intencas la maljunulo?«

»Ĉu vi vidis lian leteron en Times?«, mi demandis.

»Kio estis la temo?«

»Stultaĵoj kaj sensencaĵoj!«, diris Summerlee bruske.

»Certe estas rilato al la oksigeno, aŭ mi tute miskomprenas ion«, mi diris.

»Stultaĵoj kaj sensencaĵoj!«, kriis Summerlee kun nenecesa perfortemo.

Ni iris en unuaklasan kupeon por fumantoj, kaj li ekbruligis mallongan, nigriĝintan de fumo Bruyère-pipon[5], kiu preskaŭ bruletigis lian longan, atakpretan nazon.

»Amiko Challenger estas ruzulo«, li diris kun granda impeto. »Neniu povas obĵeti tion. Estas stultulo, kio obĵetas tion. Rigardu lian ĉapelon. En ĝi estas cerbo de sesdek uncoj – granda maŝino iranta konstante kaj bone plenumanta siajn taskojn. Montru al mi la maŝinejon, kaj mi diros al vi la grandon de la maŝino. Sed li estas denaska ĉarlatano, mi jam diris tion al li rekte en la vizaĝon, denaska ĉarlatano, kiu konas la dramajn artifikojn por starigi sin en la lumon de la plankolampoj. La publikaj aferoj estas kvietaj, do amiko Challenger vidas ŝancon kaj atentigas la homojn pri si. Ĉu vi imagas, ke li serioze kredas tiujn stultaĵojn pri ŝanĝo en la etero kaj danĝero al la homaro? Tio estas belaj rakontoj el trans la montoj!«

Li sidis kiel maljuna, blanka korvo, krakante kaj sinskuante kun malica ridado.

Ondo de ĉagreno trapasis min, kiam mi aŭskultis Summerlee-on. Estis senhonore, ke li tiel parolis pri la gvidanto, kiu estis la fonto de nia famo kaj donis al ni tiajn spertojn, kiajn neniu iam ĝojigis. Mi estis faronta obĵeton, sed lordo John antaŭis min.

»Vi havis kverelon kontraŭ Challenger«, li diris severe, »kaj vi estis venkita post dek sekundoj. Ŝajnas al mi, profesoro Summerlee, ke li superas vin, kaj estos plej bone, ke vi restos malproksime de li kaj ne krucas lian vojon.«

»Cetere«, mi diris, »li estis nia bona amiko. Kiujn ajn kapricojn li havas, li estas sincera, kaj mi ne kredas, ke li parolas malbone pri liaj amikoj malantaŭ ties dorsoj.«

»Vi brave parolis, mia amiko«, diris lordo John Roxton. Tiam, kun afabla rideto, li frapetis profesoron Summerlee sur la ŝultron. »Ek, Herr Professor, hodiaŭ ni ne volas kvereli. Ni kune travivis multajn aventurojn. Ne parolu tiel pri Challenger, ĉar nia juna amiko kaj mi tre ŝatas la maljunulon.«

Sed Summerlee ne inklinis al kompromisoj. Lia mieno montris fortan malaprobon, kaj dikaj ringoj de ĉagrena fumo eliĝis el lia pipo.

»Kaj pri vi, lordo John Roxton«, li kriĉis, »via opinio pri iu scienca fako en miaj okuloj havas la saman valoron kiel mia opinio pri nova ĉasfusilo en viaj. Mi havas propran juĝkapablon, kaj mi uzas ĝin laŭ mia maniero. Ĉar ĝi misgvidis min unu fojon, mi tamen ne devas akcepti ĉiun neevidentaĵon sen kritiko. Ĉu ni devas havi papon de la sciencoj, kiu ne povas erari kaj skribas dekretojn ex cathedra[6], do akceptendajn sendispute de humila, povra publiko? Mi diras al vi, sinjoro, mi havas propran cerbon, kaj mi estus snobo kaj sklavo, se mi ne uzus ĝin. Se tio plezurigas vin, vi kredu tiun babilaĉon pri etero kaj la Fraŭnhofer-linioj en la spektro. Faru tion ĉiel, sed ne petu, ke iu estanta pli maljuna kaj pli saĝa ol vi partoprenu la malsaĝecon. Se la etero estus ŝanĝita tiom, kiom li asertas, kaj se ĝi damaĝus la homan sanon, tiam la rezulto jam estus sentebla sur ĉiu el ni. Tio estas evidenta, ĉu?« Li triumfe ridis pro sia propra argumento. »Jes, sinjoro, ni estus for de niaj normalaj mioj. Anstataŭ kviete sidante kaj diskutante sciencajn problemojn en trajno, ni montrus akutajn simptomojn de la veneno efikanta en ni. Kie ni vidas iajn signojn de tiu venena kosma perturbo? Respondu min, sinjoro! Respondu min! Ek, ek, ne elturniĝu! Mi insistas je respondo!«

Mi sentis kreskantan ĉagrenon en mi. Estis io tre incita kaj agresa en la konduto de Summerlee.

»Mi pensas, se vi scius ĉiujn faktojn, tiam vi estus malpli firma en via opinio«, mi diris.

Summerlee prenis la pipon el la sia buŝo kaj gapis al mi per rigida rigardo. »Klarigu al mi, kion vi volas esprimi per ĉi tiu iom impertinenta rimarko?«

»Mi opinias, ke la redaktoro pri novaĵoj rakontis al mi pri telegramo, kiu konfirmis ĝeneralan malsaniĝon de la indiĝenoj de Sumatro. Li aldonis, ke la lumturoj en la Sunda markolo estingiĝis.«

»Vere, estu limoj por la homa stulteco!«, kriis Summerlee kolere. »Ĉu vi ne komprenas, ke etero, se ni por momento akceptas la sensencan supozon de Challenger, estas universala substanco tute egala ĉi tie kaj sur la kontraŭa flanko de la mondo? Ĉu vi eĉ por momento kredas, ke jen estas angla etero kaj jen sumatra etero? Eble vi imagas, ke la etero de Kent estas supera al tiu de Surrey, tra kiu la trajno veturigas nin? Ne estas limoj de naiveco kaj mensa malvasteco de kutimaj nefakuloj. Ĉu estas imageble, ke la etero estas mortiga en Sumatro kaj samtempe kaŭzas totalan imunecon kaj nerimarkeblan efikon al ni? En mia tuta vivo mi neniam fartis pli bone ol nun.«

»Povas esti. Mi ne pretendas esti scienculo«, mi diris, »sed mi ie aŭdis, ke la atingaĵoj de la scienco de unu generacio kutime estas taksataj kiel erara konkludo de la sekva. Ni ne bezonas multan saĝon por vidi, ke ni scias tro malmulte pri etero. Lokaj kondiĉoj en diversaj partoj de la mondo povus influi ĝin kaj kaŭzi efikojn tie, kiuj evoluiĝus ĉe ni nur post kelka tempo.«

»Per povus kaj evoluiĝus vi povas pruvi ĉion«, kriis Summerlee furioze. »Porkoj povus flugi. Jes, sinjoro, porkoj povus flugi – sed ili ne flugas. Ne havas sencon disputi kun vi. Challenger plenigis vin per sia sensencaĵo, kaj vi ambaŭ perdis kapablon de klara pensado. Same mi povus prezenti miajn argumentojn al ĉi tiuj trajnokusenoj.«

»Mi devas diri, profesoro Summerlee, ke viaj manieroj ne pliboniĝis ekde nia lasta renkontiĝo«, diris lordo John serioze.

»Vi lordoj ankoraŭ ne kutimiĝis aŭskulti la veron«, Summerlee respondis kun amara rideto. »Ĉiam estas ŝoko, ĉu ne, kiam vi devas ekkoni, ke via titolo tamen ne malhelpas, ke vi estas tre senklera viro.«

»Mi certigas vin, sinjoro«, diris lordo John serioze kaj rigide, »se vi estus pli juna viro, tiam vi ne aŭdacus paroli al mi je tia ofenda maniero.«

Summerlee elpuŝis sian mentonon kun la svinganta fasketo de kapra barbo. »Vi sciu, sinjoro, ke nek en juna nek en maljuna aĝo mi timis diri mian opinion al stulta dando – jes, sinjoro, stulta dando, egale, se vi havus tiom da titoloj, kiom sklavoj povus elpensi kaj malsaĝuloj povus aprobi.«

Dum momento la okuloj de lordo John flamis, kaj tiam kun granda peno li regis sian koleron kaj klinis sin malantaŭen sur la sidloko kun la interplektitaj brakoj kaj maldolĉa rideto sur la vizaĝo. Por mi ĉi ĉio estis terura kaj bedaŭrinda. La memoro pri la pasinteco onde superis min, la bona kamaradeco, la feliĉaj, aventuraj tagoj – ĉio, kion ni suferis, por kio ni laboris kaj kion ni gajnis. Ke insultoj kaj misuzoj rezultis el tio! Subite mi ploris – ploris per laŭtaj, ĝemaj, neregeblaj singultoj, kiujn mi ne povis kaŝi. Miaj kunuloj rigardis min surprizite. Mi kovris mian vizaĝon per miaj manoj.

»Estas en ordo«, mi diris. »Estas nur – estas domaĝe.«

»Vi estas malsana, juna amiko, vi fartas malbone«, diris lordo John. »Mi pensis, ke vi estis iel stranga ekde la renkontiĝo en la stacidomo.«

»Via konduto, sinjoro, ne pliboniĝis en ĉi tiuj tri jaroj«, diris Summerlee, skuante la kapon. »Ankaŭ mi rimarkis vian strangan sintenon en la momento, kiam ni renkontiĝis. Vi ŝparu vian simpation, lordo John. Ĉi tiuj larmoj estas pure alkoholaj. La viro drinkis. Cetere, lordo John, mi ĵus nomis vin dando, kio eble estis tro severa. Sed la vorto rememorigas min pri malgranda kapablo, triviala sed amuza, kiun mi posedas. Vi konas min kiel severan scienculon. Ĉu vi povas kredi, ke mi iam havis famon en pluraj infanvartejoj kiel imitanto de bienobestoj? Eble mi povas helpi vin pasigi la tempon laŭ agrabla maniero. Ĉu vi ŝatus aŭdi min bleki kiel koko?«

»Ne, sinjoro«, diris lordo John, kiu estis ankoraŭ ofendita, »tio ne amuzus min.«

»Ankaŭ mian imiton de gaganta kokino, kiu ĵus demetis ovon, iuj taksis super la averaĝo. Ĉu mi rajtas?«

»Ne, sinjoro, certe ne.«

Malgraŭ tiu serioza malpermeso profesoro Summerlee demetis sian pipon kaj dum la resto de nia vojaĝo li amuzis – aŭ malsukcesis amuzi – nin per sinsekvo de birdaj kaj bestaj blekoj, kiuj ŝajnis tiel absurdaj, ke miaj larmoj subite ŝanĝiĝis al brua rido, kiu fariĝis tiom pli histeria, ĉar mi sidis rekte kontraŭ la eminenta profesoro kaj vidis – aŭ pli ĝuste aŭdis – lin en aktorado de furioza koko aŭ de hundido, sur kies voston iu tretis. Iam lordo John turnis al mi sian gazeton, sur ties rando li estis skribinta krajone: »Kompatinda diablo! Li tute freneziĝis.« Sendube la prezentado estis tre kaprica, sed tamen eksterordinare lerta kaj amuza.

Dum ĉi tio okazis, lordo John kliniĝis antaŭen kaj rakontis al mi iun senfinan historion pri bubalo kaj hinda raĝo, kiu ŝajnis al mi havi nek komencon nek finon. Profesoro Summerlee ĵus komencis pepadi kiel kanario, kaj lordo John atingis la kulminon de sia rakonto, kiam la trajno alvenis en Jarvis Brook, kiu estis indikita al ni kiel fervoja stacio por Rotherfield.

Jen estis Challenger akceptante nin. Lia aspekto estis grandioza. Ĉiuj meleagroj de la Dia kreado ne povis prezenti sin per tia malrapide paŝanta, alta digno, per kiu li paradis en sia propra stacidomo kun aroga kaj bonintenca rideto kaj rigardis ĉiujn homojn ĉirkaŭ si. Se li ŝanĝiĝis iel de post la malnovaj tempoj, tiam liaj ĉefaj trajtoj eĉ akcentiĝis. La grandega kapo kaj larĝa frunto kun ĝia kvazaŭ algluita nigra hararo ŝajnis eĉ pli grandaj ol antaŭe. Lia nigra barbo verŝiĝis antaŭen en pli impona akvofalo, kaj liaj klaraj grizaj okuloj kun la impertinentaj kaj sardonaj palpebroj brilis eĉ pli moŝte ol antaŭe.

Li donis al mi la amuzitan manpremon kaj kuraĝigan rideton, kiun lernejestro donas al malgranda knabo. Salutinte la aliajn kunvojaĝantojn kaj helpante kolekti iliajn sakojn kaj cilindrojn da oksigeno, li stivis nin kaj niajn pakaĵojn en aŭtomobilon, kiun veturigis la sama senpasia Austin, la viro de malmultaj vortoj, kiun mi vidis en la rolo de ĉefservisto okaze de mia unua eventoplena vizito al la profesoro.

Nia vojaĝo kondukis nin laŭ meandra strato supren sur monteton tra bela lando. Mi sidis sur antaŭa sidilo apud la ŝoforo, sed malantaŭ mi ĉiuj tri kamaradoj ŝajnis paroladi samtempe. Lordo John ankoraŭ luktis kun sia bubala rakonto, dum mi denove aŭdis la profundan bruadon de Challenger kaj la insisteman paroladon de Summerlee. Iliaj cerboj persistis en altnivela kaj furioza scienca debato. Subite Austin klinis sian mahagon-koloran vizaĝon al mi sen forpreni la okulojn de la stirilo.

»Mi estas maldungita«, li diris.

»Kara mia!«, mi diris.

Ĉio ŝajnis stranga hodiaŭ. Ĉiuj diris strangajn, neatenditajn aferojn. Estis kiel sonĝo.

»Estas la kvardek-sepa fojo«, penseme diris Austin.

»Kiam vi foriros?«, mi demandis pro manko de pli bona rimarko.

»Mi ne foriros«, diris Austin.

La konversacio ŝajne finiĝis, sed baldaŭ li reprenis ĝin.

»Se mi irus, kiu zorgus pri mi?«. Li skuis la kapon direkte al sia mastro. »Kiu servus lin?«

»Iu alia«, mi sugestis sen konvinko.

»Ne. Neniu restus eĉ unu semajnon. Se mi irus, tiam tiu tuta domo haltigus vivon kiel horloĝo kun difekta mekanismo. Mi diras tion al vi, ĉar vi estas amiko, kaj vi sciu tion. Se mi persistus je liaj vortoj – sed jen, mi ne povas esti tiel senkora. Li kaj la mastrino estus kiel du suĉinfanoj elmetitaj en korbo sur riveron. Mi estas ĉio. Kaj tiam li maldungas min.«

»Kial neniu restus?«, mi demandis.

»Ili ne havus tian komprenon, kian mi havas. Li estas tre saĝa viro, la mastro – tiel saĝa, ke kelkfoje li estas tute klare freneza. Aŭdu, kion li faris ĉi-matene.«

»Kion li faris?«

Austin kliniĝis al mi. »Li mordis la domservistinon«, li flustris raŭkvoĉe.

»Li mordis ŝin?«

»Jes, sinjoro. Mordis ŝin en gambon. Mi vidis ŝin per miaj propraj okuloj, kiam ŝi elkuris kiel fulmo el la domopordo.«

»Graca Dio!«

»Kion vi dirus, se vi vidus la aliajn okazintaĵojn. Li ne amikiĝis kun la najbaroj. Iuj el ili pensas, ke, kiam li estis inter la monstroj, pri kiuj vi skribis, ili estis taŭga societo por li. Tion ili diras. Sed mi servis lin dek jarojn, kaj mi ŝatas lin. Bone tenu en memoro, ke li estas bona viro, kaj estas honoro servi lin. Tamen kelkfoje estas malfacila tasko. Nun rigardu tion, sinjoro. Tio ne estas, kion oni nomas malnov-moda gastamo, ĉu? Legu mem!«

La aŭto nehaltigeble moviĝis supren laŭ kruta kurbo per plej malalta rapideco. Ĉe la angulo anonctabulo elrigardis super bone tondita heĝo. Ĝi estis facile legebla, la vortoj estis malmultaj kaj ekscitaj:

AVERTO

Vizitantoj, ĵurnalistoj kaj almozpetantoj
ne estas bonvenaj.

G. E. CHALLENGER

»Ne, tio ne estas io, kion vi nomas kora bonveno«, diris Austin, skuante la kapon kaj rigardante al la nedeca afiŝo. »Ĝi ne aspektus bone sur kristnaska poŝtkarto. Mi petas pardonon, sinjoro, sed mi ne parolis tiom multe ekde multaj jaroj. Hodiaŭ miaj sentoj ŝajne estas mia pli bona parto. Li povas bati min ĝis mi havos bluan vizaĝon, sed mi ne foriros. Mi estas lia viro kaj li estas mia mastro, kaj tiel estos, mi promesas, ĝis la fino de la ĉapitro.«

Ni pasis inter la blankaj fostoj de pordego kaj supren laŭ kurba aleo borderita de rododendraj arbustoj. Fine de la aleo staris malalta brika domo, ornamita per blanka lignaĵo, tre komforta kaj bela. Sinjorino Challenger, malgranda, delikata, ridetanta figuro, staris en la malfermita pordo por bonvenigi nin.

»Nu, mia kara«, diris Challenger, elirante el la aŭto, »jen niaj vizitantoj. Estas io nova por ni havi vizitantojn, ĉu ne? Ne estas amo inter ni kaj niaj najbaroj, ĉu ne? Se ili povus meti ratvenenon en la ĉaron de nia bakisto, ili farus.«

»Estas terure – terure!«, kriis la sinjorino inter rido kaj plorado. »George ĉiam kverelas kun ĉiuj. Ni ne havas amikojn inter la kampularo.«

»Tio ebligas al mi koncentri mian atenton al mia nekomparebla edzino«, diris Challenger, metante sian mallongan, dikan brakon ĉirkaŭ ŝian talion. Imagu gorilon kaj gazelon, kaj vi havas bildon de ili. »Venu, venu, ĉi tiuj sinjoroj estas lacaj pro la vojaĝo, kaj tagmanĝo pretas. Ĉu Sara revenis?«

La sinjorino kapneis afliktite, kaj la profesoro laŭte ridis kaj karesis sian barbon laŭ sia mastra maniero.

»Austin«, li kriis, »veturiginte la aŭton en la remizon, vi bonvole helpu vian mastrinon surtabligi la tagmanĝon. Nun, sinjoroj, ĉu vi bonvolas iri en mian laborĉambron, ĉar estas unu aŭ du tre urĝaj aferoj, kiujn mi volas diri al vi.«

2 – Mortiga ondo

Dum ni trairis la halon, la telefono sonoris, kaj ni estis nevolaj aŭskultantoj de la dialogo de profesoro Challenger. Mi diras ni, ĉar neniu en ĉirkaŭo de cent jardoj ne povis ne aŭskulti la tondron de tiu monstra voĉo, kiu resonadis tra la domo. Liaj respondoj restis en mia memoro.

»Jes, jes, kompreneble, estas mi …. Jes, certe, la profesoro Challenger, la fama profesoro, kiu alia? … ĉiun vorton de la kolumno, alikaze mi ne skribus ĝin … Mi ne estus surprizita … Ĉio indikas tion … Plej malfrue post unu tago … Mi ne povas helpi en tio, ĉu? Tre malagrable, sendube, sed mi kredas, ke ĝi influos pli gravajn homojn ol vin. Ne ploru pro tio … Ne, mi ne povas. Vi devas riski tion … Sufiĉas, sinjoro. Sensencaĵo! Mi havas pli gravajn farendaĵojn ol aŭskulti tian babilaĉon.«

Li remetis la aŭskultilon kun brua sonaĉo kaj kondukis nin supren en grandan aeran apartamenton, sian laborĉambron. Sur granda mahagona skribotablo kuŝis sep aŭ ok nefermitaj telegramoj.

»Vere«, li diris, kolektante ilin, »mi ekpensis, ke mi ŝparigus monon al miaj korespondantoj, se mi havigus al mi telegrafan adreson. Eble Noa, Rotherfield estus plej taŭga.«

Kiel kutime, kiam li faris obskuran ŝercon, li apogis sin al la skribotablo kaj blekis en eksplodo de rido. Liaj manoj tremis tiel, ke li apenaŭ povis malfermi la kovertojn.

»Noa! Noa!«, li spiregis kun vizaĝo de beto, dum lordo John kaj mi ridetis kompate, kaj Summerlee kiel dispepsia[7] kapro svingis sian kapon en sardona malaprobo. Fine Challenger ankoraŭ bruante kaj eksplodante ekmalfermis siajn telegramojn. Ni tri staris en la arkofenestro kaj admiris la grandiozan vidaĵon.

Tiu certe estis rigardinda. La strato kun ĝiaj delikataj kurboj estis kondukinta nin al konsiderinda alteco – sepcent futojn, kiel ni poste malkovris. La domo de Challenger estis sur la ekstrema rando de la monteto, kaj de ĝia suda flanko, en kiu estis la laborĉambra fenestro, oni rigardis trans la vastan pejzaĝon al loko, kie la delikataj kurboj de la suda Downs[8] formis ondecan horizonton.

En fendo de la montetoj nebulo de fumo markis la pozicion de Lewes. Tuj ĉe niaj piedoj kuŝis ondanta erikejo kun la etendaĵoj de la longa viva verdo de la golfejo Crowborough, sur kiu svarmis ludantoj. Iom sude tra maldensejo en la arbaro ni povis vidi parton de la ĉefa fervojo de Londono al Brighton. En la antaŭo rekte sub niaj nazoj estis malgranda enfermita korto, en kiu staris la aŭto, kiu veturigis nin de la stacidomo.

Elvoko de Challenger igis nin turniĝi. Li legis siajn telegramojn kaj aranĝis ilin en iomete metoda stako sur sia skribotablo. Lia larĝa, kruda vizaĝo, aŭ tiom da ĝi, kiom estis videbla super la felteca barbo, estis profunde ruĝiĝinta, kaj li ŝajnis esti sub la influo de iu ekscitego.

»Nu, sinjoroj«, li diris per voĉo, kvazaŭ li parolus en publika kunveno, »ĉi tio ja estas interesa kunveno, kaj ĝi okazas sub eksterordinaraj – mi povas diri senprecedencaj – cirkonstancoj. Ĉu mi rajtas demandi, ĉu vi observis ion dum via vojaĝo de la urbo?«

»La sola afero, kiun mi observis«, diris Summerlee kun acida rideto, »estis, ke nia juna amiko ĉi tie ne plibonigis siajn morojn dum la pasintaj jaroj. Mi bedaŭras, ke mi devis serioze plendi pri lia konduto en la trajno, kaj diras tute malkaŝe, ke ĝi donis al mi plej malagrablan impreson.«

»Bone, bone, ni ĉiuj estas iam enuigaj«, diris lordo John. »La juna amiko kaŭzis nenian damaĝon. Finfine li estas futbalisto en la nacia teamo, do se li prenas duonhoron por priskribi futbalan ludon, tiam li havas tiucele ĉian rajton.«

»Duonhoron por priskribi ludon!«, mi ekkriis indigne. »Nu, estis vi, kiu prenis duonhoron por iu malkonciza rakonto pri bubalo. Profesoro Summerlee estas mia atestanto.«

»Mi apenaŭ povas juĝi, kiu el vi estis la plej teda«, diris Summerlee. »Mi anoncas al vi, Challenger, ke mi neniam deziras denove aŭdi ion pri futbalo aŭ pri bubaloj dum mia vivo.«

»Hodiaŭ mi neniam diris eĉ unu vorton pri futbalo«, mi protestis.

Lordo John akre fajfis, kaj Summerlee malgaje skuis la kapon.

»Tiel frue en la tago«, li diris. »Estas bedaŭrinde. Mi sidis tie en malĝoja sed pripensema silento….«

»En silento!«, kriis lordo John. »Nu, vi kredis esti en koncertejo kaj prezentis dum la tuta vojo bestoblekojn, kiuj sonis kiel ekzaltiĝinta gramofono.«

Summerlee grimacis en amara protesto. »Plaĉas al vi fari ŝercon, lordo John«, li diris kun vinagra mieno.

»Homoj, ĉesigu la disputojn, tio estas frenezo«, kriis lordo John. »Ĉiu el ni ŝajnas scii, kion faris la aliaj, kaj neniu scias, kion li faris mem. Ni resumu ĉion ekde la komenco. Ni eniris en unuaklasan kupeon por fumantoj, tio estas klara, ĉu ne? Poste ni komencis kvereli pro la letero de amiko Challenger en Times.«

»Ho, vi faris, ĉu?« bruis nia gastiganto, liaj palpebroj mallarĝiĝis.

»Vi diris, Summerlee, ke la afero tute ne povas esti vera.«

»Kara mia!«, diris Challenger, elpuŝante sian bruston kaj karesante sian barbon. »Ne povas esti vera! Mi jam aŭdis tiujn vortojn antaŭe. Ĉu mi rajtas demandi, per kiuj argumentoj la granda kaj fama profesoro Summerlee obĵetis la eksplikojn de humila individuo, kiu aŭdacis esprimi opinion pri sciencaj eblecoj? Antaŭ ol li tute detruas tiun bedaŭrindan neniulon, li eble degnu doni kelkajn kaŭzojn por la kontraŭaj vidpunktoj, kiujn li prezentis?«

Li riverencis, levis la ŝultrojn kaj disetendis la manojn, parolante kun sia profunda kaj elefante granda sarkasmo.

»La kaŭzo estis sufiĉe simpla«, diris la obstina Summerlee. »Mi argumentis, ke, se la etero ĉirkaŭanta la teron estas en unu kvarono tiel venena, ke ĝi produktis danĝerajn simptomojn, estas malfacile pensebla, ke ni tri en la fervoja vagono tute ne perceptas efikon.«

La klarigo elvokis nur bruan gajon ĉe Challenger. Li ridis, ĝis ĉio en la ĉambro ŝajnis tremeti.

»Nia honorinda Summerlee estas, ne por la unua fojo, iom sen scio pri la faktoj de la situacio«, li diris fine, viŝante sian varmegan frunton. »Sinjoroj, mi povas klarigi mian starpunkton plej bone per raporto pri tio, kion mi faris ĉi-matene. Vi eltenos iujn propraspertajn mensajn ĝenojn pli bone, kiam vi ekscios, ke eĉ mi havis momentojn, en kiuj mia animstato estis afekciita. Ekde kelkaj jaroj ni havis en ĉi tiu mastrumo domservistinon – iun Sara, kun kies dua nomo mi neniam provis ŝarĝi mian memoron. Ŝi estas virino de severa kaj rifuzema aspekto, tre simpla kaj modesta en sia konduto, tre senpasia laŭ sia naturo, kaj neniam ŝi montris signojn de ia emocio al ni. Dum mi sidis sola ĉe mia matenmanĝo – sinjorino Challenger kutime restas en sia ĉambro dum la mateno – mi subite ekpensis, ke estus amuze kaj instrue vidi, ĉu mi povas trovi iujn limojn de rifuzemo de ĉi tiu virino. Mi elpensis simplan sed efikan eksperimenton. Renversinte malgrandan florvazon, kiu staris meze de la tablotuko, mi sonorigis kaj glitis sub la tablon. Ŝi eniris kaj, vidante la ĉambron malplena, imagis, ke mi retiriĝis al la laborĉambro. Kiel mi estis atendinta, ŝi alproksimiĝis kaj klinis sin super la tablon restarigi la vazon. Mi havis rigardon al kotona ŝtrumpeto kaj boto kun kaŭĉuka ŝelko. Elmetinte mian kapon, mi enigis miajn dentojn en la tibikarnon de ŝia kruro. La eksperimento eksterordinare sukcesis. Dum kelkaj momentoj ŝi staris rigide, fiksrigardante mian kapon. Tiam kun kriego ŝi liberiĝis kaj rapidis el la ĉambro. Mi persekutis ŝin, intencante doni klarigon al ŝi, sed ŝi kvazaŭfluge forfuĝis laŭ la aleo. Post kelkaj minutoj mi vidis per mia binoklo, ke ŝi forrapidis en sudokcidentan direkton. Mi rakontas al vi la anekdoton sen aldona informo. Mi plantas ĝin en viajn cerbojn kaj atendas ĝian ĝermadon. Ĉu ĝi estas instrua? Ĉu ĝi kondukas vin al okulfrapa kompreno? Kion vi pensas pri tio, lordo John?«

Lordo John kapneis serioze. »Vi renkontos seriozajn problemojn en ĉi tiuj tagoj, se vi ne bremsos vian laboremon«, li diris.

»Eble vi havas rimarkon, Summerlee?«

»Vi ĉesigu ĉiujn laborojn tuj, Challenger, kaj ripozu tri monatojn en germana banloko«, li diris.

»Profundaj pensoj! Profundaj!« kriis Challenger. »Nun, mia juna amiko, ĉu iu saĝa ekkono eble venos de vi, post kiam viaj maljunaj kolegoj tiel fundamente malsukcesis?«

Kaj la ekkono aperis. Mi diras tion kun ĉia modesteco, sed jes. Kompreneble, ĉio ŝajnis sufiĉe evidenta al vi, kiuj scias, kio okazis, sed ne estis tiel klare, kiam ĉio estis nova. Sed la ekkono venis al mi subite kun la plena forto de absoluta konvinko.

»Veneno!«, mi kriis.

Mi apenaŭ eldiris la vorton, kiam mia menso rememoris la matenajn travivaĵojn, de lordo John kun la bubalo, de mia propraj histeriaj larmoj, de la skandala konduto de profesoro Summerlee al la strangaj okazintaĵoj en London, la vico en la parko, la veturado de la ŝoforo, la kverelo ĉe la oksigena magazeno. Ĉio akordis, ĉio subite trovis sian lokon.

»Kompreneble«, mi kriis denove, »Estas veneno. Ni ĉiuj estas venenitaj.«

»Ĝuste«, diris Challenger, frotante siajn manojn, »ni ĉiuj estas venenitaj. Nia planedo naĝis en venenan zonon de etero, kaj nun flugas pli profunde en ĝin kun la rapideco de kelkaj milionoj da mejloj minute. Nia juna amiko esprimis la kaŭzon de ĉiuj niaj problemoj kaj perpleksoj per unu vorto, veneno.«

Ni rigardis unu la alian en silenta surprizo. La situacio ne bezonis plian komenton.

»Ekzistas mensa inhibo, per kiu oni povas subpremi kaj observi tiujn simptomojn«, diris Challenger. »Mi ne povas postuli kiel antaŭkondiĉon, ke tiu kapablo estas evoluinta en vi ĝis la sama grado, kiun ĝi atingis ĉe mi. Mi supozas, ke ĝi estas proporcia al la forto de niaj malsamaj mensaj procezoj. Sendube ĝi atingis konsiderinde altan gradon ĉe nia juna amiko ĉi tie. Post la malgranda eksplodo de petolado, kiu tiel timigis mian domservistinon, mi sidiĝis kaj rezonadis. Mi diris al mi, ke mi neniam antaŭe sentis emon mordi iun el mia domanaro. La impulso do estis nenormala. En momento mi perceptis la veron. Mia koropulsado post ekzameno estis dek taktoj super la kutima, kaj miaj refleksoj estis pliiĝintaj. Mi alvokis mian pli altan kaj pli sanan memon, la veran G. E. C., sidantan serene kaj nesupereble malantaŭ ĉiu pure molekula perturbo. Mi alvokis lin, por tiel diri, por observi la stultajn mensajn artifikojn, kiujn la veneno ludas. Mi eltrovis, ke efektive mi estas la mastro. Mi povas ekkoni kaj regi ĝenitan menson. Tio estis rimarkinda elmontro de venko de la menso super la materio, kaj estis venko super tiu specifa formo de materio plej intime ligita al menso. Mi komprenis, ke la menso estas difekta kaj la personeco sukcesas regi ĝin.«

»Tial, kiam mia edzino venis malsupren kaj mi sentis inklinon gliti malantaŭ la pordon kaj alarmi ŝin per iu sovaĝa krio je enveno, mi sufokis la impulson kaj salutis ŝin kun digno kaj modereco«, li daŭrigis. »Mia dezirego kvakadi kiel anaso estis subpremata kaj regata en la sama maniero. Poste mi malsupreniris por sendi la aŭton al la stacidomo kaj trovis Austin okupiĝantan de riparoj. Ĝustatempe mi regis mian malfermitan, eĉ leviĝintan manon kaj detenis ĝin fari al li friponaĵon, kiu eble igus lin sekvi la paŝojn de la domservistino. Male, mi tuŝis lin sur la ŝultro kaj ordonis, ke la aŭto estu je preciza horo ĉe la pordo por renkonti vian trajnon. En la nuna momento mi plejforte sentas tenton preni profesoron Summerlee je tiu stulta maljuna barbo kaj fleksi lian kapon perforte antaŭen kaj malantaŭen. Kaj tamen, kiel vi vidas, mi perfekte retenas min. Permesu, ke mi rekomendas min kiel ekzemplon al vi.«

»Mi bridos tiun bubalon«, diris lordo John.

»Kaj mi evitos la futbalan matĉon.«

»Povas esti, ke vi pravas, Challenger«, diris Summerlee kun obtuza voĉo. »Mi pretas agnoski, ke mia pensmaniero kutime estas kritika anstataŭ konstrua. Mi ne estas preta konverti al iu nova teorio, precipe kiam ĝi estas tiel nekutima kaj miriga kiel ĉi tiu. Tamen, dum mi rememorigis la okazaĵojn de la mateno, kaj pripensante la fanatikan konduton de miaj kunuloj, mi facile kredas, ke iu ekscita veneno kaŭzas iliajn simptomojn.«

Challenger frapis sian kolegon bonhumore sur la ŝultron. »Ni progresas«, li diris. »Ni konsiderinde progresas.«

»Kaj bonvolu, sinjoro«, humile petis Summerlee, »kion vi opinias pri la nuna situacio?«

»Kun via permeso mi diros kelkajn vortojn pri tiu temo.« Li sidiĝis sur sian skribotablon kaj svingis siajn mallongajn, stumpajn kruroj. »Ni ĉeestos teruran okazaĵon. Estos laŭ mia opinio la fino de la mondo.«

La fino de la mondo! Niaj okuloj turniĝis al la granda arkofenestro, kaj ni rigardis la someran belecon de la kamparo, la longajn deklivojn de erikejo, la grandajn kampulajn domojn, la komfortajn bienojn, la plezuremulojn sur la golfejoj.

La fino de la mondo! Oni ofte aŭdis la vortojn, sed la ideo, ke ili havas tujan praktikan signifon, ke ĝi ne estas iu neklara dato, sed nuno, hodiaŭo, estis terura, spirhaltiga penso.

Ni staris senmove kaj silente atendis, ke Challenger daŭrigu sian parolon. Lia superforta ĉeesto kaj aspekto emfazis liajn vortojn. Dum momento la kruda kaj absurda konduto de la viro malaperis, kaj li staris antaŭ ni moŝte kaj ekster la vico de ordinaraj homoj. Tiam almenaŭ al mi revenis la ĝoja rememoro, kiel li brue ridegis du fojojn, ekde kiam ni eniris la ĉambron. Certe, mi pensis, ekzistas limoj al mensa ŝirmo. La krizo ne povas esti tiel minaca aŭ tiel urĝa post ĉio.

»Vi imagu grapolon da vinberoj«, li diris, »kiuj estas kovritaj de iuj malgrandegaj sed malutilaj baciloj. La ĝardenisto trapasigas ĝin tra malinfekta rimedo. Povas esti, ke li deziras, ke liaj vinberoj estu pli puraj. Povas esti, ke li bezonas spacon por bredi freŝan bacilon, kiu kaŭzos malpli da damaĝo ol la lasta. Li trempas la grapolon en la venenon, kaj la baciloj malaperas. Laŭ mia teorio nia ĝardenisto estas tremponta la sunsistemon. La homa bacilo, la malgranda mortideva vibrio[9], kiu tordiĝas kaj turniĝas sur la ekstera ŝelo de Tero, tiel estos forigita el ekzistado.«

Denove estis silento. Ĝi estis rompita per la alta trilo de la telefona sonorilo.

»Estas unu el niaj baciloj, kiu vokas por helpo«, diris Challenger kun malhela rideto. »Ili ekrimarkas, ke ilia daŭra ekzistado ne estas neceso por la universo.«

Li eliris el la ĉambro por unu aŭ du minutoj. Mi memoras, ke neniu el ni parolis dum lia foresto. La situacio estis tro eksterordinara por vortoj aŭ komentoj.

»La medicina oficisto pri sano de Brighton«, li diris reveninte. »La simptomoj ial disvolviĝas pli rapide sur mara nivelo. Niaj sepcent futoj da alteco donas al ni avantaĝon. Homoj ŝajnas ekscii, ke mi estas la unua aŭtoritato pri la demando. Ne estas dubinde, ke tio devenas de mia letero en Times. – Kiam vi alvenis, mi parolis kun la urbestro de iu provinca urbo. Vi eble aŭdis min telefoni. Li ŝajnis alte taksi la valoron de sia propra vivo. Mi helpis lin realĝustigi siajn devojn.«

Summerlee estis leviĝinta kaj staris ĉe la fenestro. Liaj maldikaj ostaj manoj tremis pro emocio.

»Challenger«, li diris fervore, »ĉi tiu afero estas tro serioza por vana disputado. Ne supozu, ke mi deziras inciti vin per iu ajn demando, kiun mi eble faros. Sed mi diras al vi, ĉu eble vi faris malĝustan konkludon el viaj informoj aŭ el via rezonado. La suno brilas tiel hele kiel ĉiam sur la blua ĉielo. Estas erikoj kaj floroj kaj birdoj. Estas homoj, kiuj amuzas sin en golfejoj kaj laboristoj tranĉantaj maizon. Vi diras al ni, ke ili kaj ni estas ĉe la rando de detruo – ke ĉi tio sunluma tago povas esti la tago de pereo, kiun la homa raso atendis tiel longe. Laŭ nia scio, vi trovis ĉi tiun teruran juĝon baze de kio? De iuj nenormalaj linioj en spektro, de onidiroj de Sumatro, de iu kurioza persona ekscito, kiun ni rimarkis ĉe ni reciproke. Ĉi tiu lasta simptomo tamen ne estas tro forta, kaj tial vi kaj ni povus regi ĝin per volforto. Vi ne devas plenumi iujn ceremoniojn, Challenger. Ni ĉiuj jam alfrontis morton. Parolu, kaj sciigu al ni precize, kie ni staras, kaj kio laŭ via opinio estas niaj perspektivoj por la estonteco.«

Tio estis kuraĝa, bona parolo, parolo de tiu firma kaj forta spirito, kiu kaŝas sin malantaŭ ĉiuj krudecoj kaj anguloj de la maljuna zoologo.

Lordo John leviĝis kaj premis lian manon. »Miaj sentoj estas la samaj«, li diris. »Nun, Challenger, dependas de vi, diru al ni, kiu sorto atendos nin. Ni ne estas timemuloj, kiel vi bone scias. Ni venis por semajnfina vizito kaj konstatas, ke ni proksimiĝas al Tago de Fina Juĝo. Necesas kelkaj klarigoj. Kio estas la danĝero, kaj kiom granda ĝi estas ĉi tie, kaj kion ni faros por renkonti ĝin?«

Li staris, alta kaj forta, en la sunbrilo ĉe la fenestro, kun sia bruna mano sur la ŝultro de Summerlee. Kun estingiĝinta cigaredo inter la lipoj, mi klinis min reen en la fotelo kaj estis en tiu duone konsternita stato, en kiu impresoj fariĝas treege klaraj. Eble tio estis nova fazo de la veneniĝo, sed mankis deliraĵoj. Sekvis treege malvigla kaj samtempe perceptokapabla mensostato. Mi estis spektanto. Nenio koncernis min persone. Jen estis tri fortaj viroj en kriza stato, kaj mi ne povis ne observi ilin.

Challenger kuntiris siajn dikajn brovojn kaj glatigis sian barbon, antaŭ ol li respondis. Oni povis vidi, ke li tre zorge elektis siajn vortojn.

»Kio estis la lasta novaĵo, kiam vi forlasis Londonon?«, li demandis.

»Mi estis ĉe la gazeta oficejo ĉirkaŭ la deka horo«, mi diris. »Estis telegramo de la agentejo Reuter eniranta el Singapuro kun la noto, ke la malsano ŝajnis ĉie en Sumatro kaj ke tial la lumturoj ne estis bruligitaj.«

»La okazaĵoj evoluiĝis rapide ekde tiam«, diris Challenger, reprenante sian stakon da telegramoj. »Mi estas en interkomunikado kun aŭtoritatuloj kaj la gazetaro, tiel novaĵoj kunfluas ĉe mi de ĉiuj partoj. Fakte estas ĝenerala kaj tre insista postulo, ke mi venu al London; sed mi ne vidas ion bonan en tio. Laŭ la raportoj la venena efiko komenciĝas per mensa ekscito. La tumultoj en Parizo ĉi-matene laŭdire estis tre perfortaj, kaj en la kimraj karbominejoj ekestis ribelo. Laŭ tiom, kiom ni povas fidi la novaĵojn, post ĉi tiu stimula fazo, kiu multe varias en rasoj kaj en individuoj, sekvas tempospaco de certa entuziasmo kaj mensa klareco. Mi ekrimarkis tiujn signojn en nia juna amiko ĉi tie. Post konsiderinda tempo estiĝas komato kondukanta rapide al morto. Se mi ne eraras kaj miaj scioj pri toksikologio ne trompas min, ekzistas kelkaj plantoj kun nervaj venenoj …«

»Daturo«, menciis Summerlee.

»Bonege!« kriis Challenger. »Pro scienca precizeco ni donu nomon al nia venena aganto. Ĝi estu daturono. Al vi, mia kara Summerlee, apartenas la honoro – postmorta, ve, sed tamen unika – doni nomon al la universala detruilo, la desinfektilo de la Granda Ĝardenisto. La simptomoj de daturono estas do tiuj, kiujn mi ĵus indikis. Mi certas, ke ĝi implikos la tutan mondon kaj ke neniu vivo postrestos, ĉar etero estas universala peranta substanco. Ĝis nun ĝi estis kaprica en la lokoj, kiujn ĝi atakis, sed la diferenco estas nur kelkaj horoj. Ĝi similas al alfluanta tajdo, kiu kovras nun unu sablostrion kaj poste alian, kurante tien kaj ĉi tien en neregulaj fluoj, ĝis fine ĝi subakvigos ĉion. Ekzistas leĝoj kun rilatoj al la agado kaj distribuado de daturono, kiuj estus treege interesaj, se tempo estus je nia dispono por studi ilin. Tiom, kiom mi povis spuri ilin«, jen li rigardis siajn telegramojn, »malpli evoluintaj rasoj estis la unuaj, kiuj respondis al ĝia influo. Estas malĝojigaj rakontoj el Afriko, kaj la aŭstraliaj indiĝenoj ŝajnas jam ekstermitaj. La nordaj rasoj ankoraŭ montras pli grandan rezistopovon ol la sudaj. Ĉi tiu telegramo, vi vidas, estas enpoŝtigita je la naŭa kaj kvardek kvin ĉi-matene en Marseille. Mi legas ĝin laŭvorte:«

Dum la tuta nokto delira ekscito en Provenco. Tumulto de vinberistoj en Nimes. Socialisma renversiĝo en Toulon. Subita malsano akompanita de komato atakis loĝantaron ĉi-matene. Eksplodo de pesto. Multaj mortintoj sur la stratoj. Paralizo de komerco kaj ĝenerala kaoso.

»Post unu horo la sekva telegramo alvenis de la sama fonto:«

Ni estas minacataj de kompleta ekstermado. Katedraloj kaj preĝejoj plenplenaj de homoj. La nombro de mortintoj superas tiun de vivantoj. Estas neimagebla kaj terura situacio. Morto ŝajnas sendolora, sed rapida kaj neevitebla.

»Estas simila telegramo el Parizo, kie la evoluo ankoraŭ ne estas tiel akra. Hindujo kaj Persujo ŝajnas tute ekstermitaj. La slava loĝantaro de Aŭstrio malpliiĝis, dum la teŭtona apenaŭ estas trafita. Parolante ĝenerale, la loĝantoj sur la ebenaĵoj kaj sur la marbordo – laŭ mia limigita informo – sentas la efikojn pli rapide ol tiuj enlandaj aŭ sur la altaĵoj. Eĉ iometa alteco faras konsiderindan diferencon, kaj se eble estos postvivantoj de la homaro, ili denove troviĝos sur la pinto de iu Ararato. Eĉ nia propra monteto eble montriĝos portempa insulo meze de maro de katastrofoj. Sed pro la nuna rapideco de la ondo ni estos inunditaj post malmultaj horoj.«

Lordo John Roxton viŝis sian frunton.

»Kio mirigas min«, li diris, »estas, ke vi sidas tie ridante kun tiu stako da telegramoj en via mano. Mi vidis morton tiel ofte kiel la plejmulto de la popolo, sed universala morto – ĝi estas terura!«

»Pri la rido«, diris Challenger. »Vi tenas en memoro, ke ankaŭ mi spertis la stimulajn cerbajn efikojn de la etera veneno. Rilate al la teruro, kiun la universala morto ŝajne estigas al vi, mi diras, ke ĝi estas iomete troigita. Se oni sendus vin sola sur maron en boato al iu nekonata celo, tiam vi prave sentus timon. La izoleco, la necerteco premus vin. Se via vojaĝo okazus per bona ŝipo, kiu portas ĉiujn viajn parencojn kaj geamikojn, tiam vi sentus, – kiel ajn necerta estus via celo – ke almenaŭ tiu ĝenerala kaj samtempa sperto en la komuneco akompanas vin ĝis la fino. Soleca morto estas terura, sed universala kaj tiel sendolora, kiel ĉi tiu estas, miaopinie ne estas afero de timo. Ja mi povas simpatii kun homo, kiu opinias, ke la hororo naskiĝas el la ideo postvivi kaj vidi, ke ĉiuj spertoj, famaĵoj kaj noblaĵoj estos forpasintaj.«

»Kion do vi proponas fari?«, demandis Summerlee, kiu escepte kapjesis al la rezonado de sia frato sciencisto.

»Mi proponas tagmanĝi«, diris Challenger, kiam la ekbruo de gongo sonis tra la domo. »Ni havas kuiristinon, kies omletoj estas superataj nur de ŝiaj kotletoj. Ni fidu, ke nenia kosma tumulto malhelpas ŝiajn bonegajn kapablojn. Mia vino estas bona Scharzberger de ’96. Ĝi ankaŭ devas esti savota, se niaj seriozaj kaj komunaj klopodoj povos fari tion. Ĝia perdo estus bedaŭrinda malŝparo de bonega vinberkolekto.« Li levis sian grandan korpoamason de la skribotablo, sur kiu li sidis, anoncante la pereon de la planedo. »Venu«, li diris. »Ju malpli da tempo restas, des pli necesas, ke ni pasigu ĝin per sobra kaj deca ĝuado.«

La manĝo pasis en tre gaja humoro, kvankam ni neniam tute forgesis nian teruran situacion. La seriozeco de la momento minacis el la fundo de nia menso kaj moderigis niajn pensojn. Precipe animo, kiu neniam alfrontis morton, evitas ĝin. Al ĉiu el ni viroj ĝi ĉeestis kiel familiara kunvojaĝanto dum longa tempo.

La sinjorino apogis sin sur la forta gvido de sia potenca edzo kaj estis kontenta iri tien, kien ajn lia vojo kondukis ŝin. Nia sorto jam estis destinita. La nuntempo ankoraŭ estis nia, kaj ni pasigis ĝin en bona kamaradeco kaj ĝentila, gaja humoro. Kiel mi jam menciis, niaj pensoj estis aparte klaraj. Eĉ mi kelkfoje faris spritajn rimarkojn. Koncerne al Challenger, li estis mirinda! Neniam mi tiel rimarkis la naturan grandecon de tiu homo, la impeton kaj potencon de lia prudento. Summerlee defiis lin per sia rekantado de acideca kritiko, dum lordo John kaj mi ridis pri la konkurso. La sinjorino, metinte sian manon sur lian manikon, bridis la bruadon de la filozofo. Vivo, morto, fatalo, la sorto de homo – jen la mirindaj temoj de tiu memorinda horo. Mi sentis ĝian gravecon, ĉar dum la manĝo mi rimarkis strangan, subitan ekzaltiĝon de mia vivoforto. Tio kaj piketado en miaj koksoj anoncis, ke la nevidebla mortiga ondo malrapide kaj delikate leviĝis ĉirkaŭ ni. Iam mi vidis lordon John meti sian manon subite al liaj okuloj, kaj Summerlee rekliniĝis por momento sur sia seĝo. Ĉiu spiro, kiun ni faris, estis ŝarĝita de strangaj fortoj. Kaj tamen niaj pensoj estis feliĉaj kaj trankvilaj. Baldaŭ Austin metis la cigaredojn sur la tablon kaj volis retiriĝi.

»Austin!« diris lia mastro.

»Jes, sinjoro?«

»Mi dankas vin pro via fidela servo.«

Rideto aperis sur la vizaĝo de la servisto. »Mi plenumis mian devon, sinjoro.«

»Mi atendas la finon de la mondo hodiaŭ, Austin.«

»Jes, sinjoro. Je kioma horo, sinjoro?«

»Mi ne povas diri, Austin. Antaŭ vespero.«

»Tre bone, sinjoro.«

La silentema Austin salutis kaj retiriĝis. Challenger ekbruligis cigaredon, kaj, proksimigante sian seĝon al tiu de sia edzino, li prenis ŝian manon en sian.

»Vi scias, kiel statas la afero, kara«, li diris. »Mi ankaŭ klarigis ĝin al niaj amikoj ĉi tie. Vi ne timas, ĉu?«

»La morto ne estos dolora, George?«

»Ne pli ol ridgaso ĉe la dentisto. Ĉiufoje, kiam li aplikis ĝin, vi praktike mortis.«

»Sed tio estas plaĉa sento.«

»Tiel povas esti la morto. La kaduka korpa maŝino ne povas enmemorigi la impresojn, sed ni konas la mensan plezuron, kiun donas sonĝo aŭ tranco. Naturo eble konstruos belan pordon kaj pendigos multajn gazajn tukojn kaj briletan kurtenon por ornami la enirejon al la nova vivo por nia scivolaj animoj. En ĉiuj miaj esploroj pri la realo mi ĉiam trovis saĝon kaj bonkorecon en la kerno. Timoplena mortonto bezonas tenerecon certe tiam, kiam li faras la danĝeran transiron de ĉi tiu vivo al alia. Ne, Summerlee, mi ne partoprenas vian materialisman vidmanieron, ĉar almenaŭ mi estas tro granda objekto por fine dissolviĝi en nure fizikajn pecetojn, pakon da salo kaj tri sitelojn da akvo. Jen – jen«, kaj li batis sian grandan kapon per la giganta, harplena pugno – »estas io, kio uzas materion, sed ne konsistas el ĝi – io, kio povus detrui morton, sed kion la morto neniam povos detrui.«

»Ni parolas pri morto«, diris lordo John. »Mi estas ia kristano, sed ŝajnas al mi, ke estis io tre natura en la maniero, kiel niaj prapatroj estis entombigataj kun siaj hakiloj kaj pafarkoj kaj sagoj kaj simile, kvazaŭ ili pluvivus same kiel antaŭe. Mi ne scias«, li aldonis, ĉirkaŭrigardante la tablon honte, »ĉu mi sentus min pli hejmece, se oni entombigus min kun mia malnova .450 Express kaj birdofusilo. Mi prenus la mallongan pafilon kun la kaŭĉuka fusto, kaj unu aŭ du kartoĉaroj. Tio estas nur kaprica fantazio, kompreneble, sed jen ĝi estas. Kion vi pensas pri tio, Herr Professor?«

»Nu«, diris Summerlee, »ĉar vi petas mian opinion, la ideo ŝajnas al mi kiel nedefendebla refalo al la ŝtonepoko aŭ eĉ antaŭ ĝin. Mi mem estas homo de la dudeka jarcento, kaj volas morti kiel racia civilizita homo. Mi ne scias, ĉu mi timas morton pli ol la ceteraj el vi, ĉar mi estas maljunulo, kaj, kiel ajn, mi ne vivos ankoraŭ tre longe. Estas kontraŭ mia naturo, ke mi sidas atendante sen batalo kiel ŝafo ironta al la buĉisto. Ĉu vi tute certas, Challenger, ke ni povas fari nenion?«

»Por savi nin – nenion«, diris Challenger. »Plilongigi niajn vivojn je kelkaj horoj kaj tiel vidi la evoluiĝon de ĉi tiu granda tragedio antaŭ ol ni estos efektive implikitaj en ĝin – tio eble estas en la kadro de miaj povoj. Mi entreprenis kelkajn paŝojn…«

»Ĉu la oksigeno?«

»Ekzakte. La oksigeno.«

»Sed kiel oksigeno povas efiki kontraŭ veneniĝo fare de la etero? Ne estas ne pli granda diferenco inter ĵetŝtono kaj gaso ol inter oksigeno kaj etero. Ili estas diversaj materialoj. Ili ne povas influi unu la alian. Ek, Challenger, vi ne povas defendi tiun proponon.«

»Mia bona Summerlee, la etera veneno estas certe influita de materialaj agantoj. Ni vidas tion en la metodoj kaj distribuado de la eksplodo. Ni ne devis a priori atendi tion, sed estas senduba fakto. Tial mi opinias, ke gaso kiel oksigeno, kiu pliigas la viglon kaj la rezistan povon de la korpo, treege prokrastas la agon de tio, kion vi nomis daturo. Povas esti, ke mi eraras, sed mi plene fidas la ĝustecon de mia rezonado.«

»Nu«, diris lordo John, »se ni devos sidi suĉante el tiuj cilindroj kiel suĉinfanoj el boteloj, tiam mi ne partoprenos.«

»Ne estos neceso por tio«, respondis Challenger. »Ni jam faris aranĝon, kiun vi ŝuldas ĉefe al mia edzino. Ni fermos ŝian buduaron kiel eble plej hermetike per matoj kaj vernisita papero.«

»Graca ĉielo, Challenger, ĉu vi supozas, ke vi povas deteni eteron per vernisita papero?«

»Vere, mia kara amiko, en unu detalo vi maltrafas la kernon de la intenco. Ni ne detenos la eteron, sed entenos la oksigenon. Mi fidas, ke ni eble konservos niajn sensojn, se ni povos supersaturi certagrade la atmosferon. Mi havis du cilindrojn da gaso kaj vi alportis al mi tri pliajn. Tio ne estas multo, sed tamen iom.«

»Kiom longe tio daŭros?«

»Mi ne havas ideon. Ni ne malfermos la cilindrojn, ĝis niaj simptomoj fariĝos neelteneblaj. Tiam ni elfluigos la gason, ĉar ĝi estos urĝe necesa. Ĝi donos al ni eble kelkajn horojn aŭ eĉ kelkajn tagojn, dum kiuj ni rigardos al eksplodinta mondo. Nia propra sorto prokrastiĝos. Ni havos la unikan sperton, ke ni kvin tre verŝajne estos la absoluta postgardo de la homaro dum ĝia marŝo al la nekonata ejo. Eble vi bonvolos nun helpi min pri la cilindroj. Ŝajnas al mi, ke la atmosfero jam estiĝis prema.«

3 – Pereo

La ĉambro, kiu estos la scenejo de nia neforgesebla sperto, estis ĉarme virina salono, ĉirkaŭ dek kvar aŭ dek ses futojn en kvadrato. Ĉe ĝia fundo, apartigite per kurteno de ruĝa veluro, estis la vestoĉambro de la profesoro. Ĉi tiu siaflanke malfermiĝis al granda dormoĉambro. La kurteno ankoraŭ pendis, sed la buduaro kaj vestoĉambro povus esti prenitaj kiel unu ĉambro por la celoj de nia eksperimento. Unu pordo kaj la fenestra kadro estis ĉirkaŭe fermitaj per vernisita papero, do praktike sigelitaj. Super la alia pordo, kiu malfermiĝis al la antaŭĉambra placeto, pendis ventolilo. Per tiro de ŝnuro oni povis irigi ĝin, se iom da ventolado fariĝis absolute necesa. Granda arbusto en kuvo staris en ĉiu angulo.

Ni metis la kvin ferajn cilindrojn unu apud la alia al la muro. »Estas delikata kaj esenca demando, kiel ni forigos nian elspiritan karbondioksidon sen troa malŝparado de nia oksigeno«, diris Challenger, rigardante ĉirkaŭ si. »Se mi havus pli da tempo por tiuj preparoj, mi direktus mian tutan forton al la solvo de ĉi tiu problemo. Do ni faru, kion ni povas. Ankaŭ la arbustoj utilos al ni. Du el la oksigenaj cilindroj estas pretaj por tuja funkciigo, tiel ni evitas malagrablan surprizon. Samtempe estas rekomendinde ne malproksimiĝi de la ĉambro, ĉar la krizo povas ekesti subita kaj urĝa.«

En la salono estis larĝa malalta fenestro rigardanta al balkono. La vidaĵo estis la sama kiel tiu, kiun ni jam admiris el la laborĉambro. Rigardante eksteren, mi ne vidis iun ajn signon de malordo. Sub miaj okuloj estis vojo kurbiĝanta laŭ la montoflanko. Fiakro venanta de la stacidomo, unu el tiuj prahistoriaj postrestaĵoj, kiuj troviĝas jam nur en niaj kamparaj vilaĝoj, pene veturis malrapide supren laŭ la monteto. Malsupre estis flegistino rulanta infanĉareton kaj gvidanta duan infanon je la mano. Bluaj fumkolonoj de dometoj donis al la vasta pejzaĝo impreson de ĉiama ordo kaj hejma komforto. Nenie en la blua ĉielo aŭ sur la sunluma tero estis ia antaŭsigno de katastrofo. La rikoltistoj estis sur la kampoj kaj la golfludantoj duope kaj kvarope ankoraŭ iradis sur la golfejo. Mi miris pri la indiferenteco de tiuj homoj, ĉar en mia propra kapo estis ia stranga tumulto kaj en miaj tro streĉitaj nervoj mi sentis zumadon.

»Tiuj homoj ŝajnas ne senti malbonajn efikojn«, mi diris, montrante malsupren al la golfejo.

»Ĉu vi iam ludis golfon?«, demandis lordo John.

»Ne, neniam.«

»Nu, juna amiko, estante sur la itinero, vi lernos, ke necesas pereo de la tuta mondo por haltigi veran golfludanton. Hallo! Estas denove tiu telefona sonorilo.«

De tempo al tempo dum kaj post la tagmanĝo alta, insista sonorado vokis la profesoron al la telefono. Li ripetis al ni la alvenantajn novaĵojn per kelkaj mallongaj frazoj. Tiajn terurajn priskriboj oni registris neniam en la ĝisnuna monda historio. La granda ombro rampis el la sudo kiel leviĝanta tajdo de morto. Egiptujo travivis sian deliron kaj nun estis en komato. Post sovaĝa ekscitiĝo, en kiu la klerikoj kaj la anarkiistoj batalis plej senespere, Hispanujo kaj Portugalujo nun eksilentis. Neniuj depeŝoj plu alvenis el Suda Ameriko. En Norda Ameriko la sudaj ŝtatoj estis post teruraj rasaj tumultadoj malvenkitaj de la veneno. Norde de Marilando la efiko ankoraŭ ne estis rimarkita, kaj en Kanado ĝi estis apenaŭ perceptebla. Belgujo, Nederlando kaj Danujo estis siavice trafitaj. Senesperaj mesaĝoj fulmflugis de ĉiuj urboj kaj urbetoj al la grandaj centroj de scienco kaj edukado, al la apotekistoj kaj la kuracistoj de monda reputacio, petante ties konsilojn. Ankaŭ la astronomoj estis superŝutitaj per enketoj. Nenio povis esti farita. La afero estis universala kaj ekster niaj homa scio aŭ kontrolo. Ĝi estis morto – sendolora sed neevitebla – por junuloj kaj maljunuloj, por malfortaj kaj fortaj, por riĉuloj kaj malriĉuloj, sen espero aŭ eblo de forfuĝo. Tiuj estis la novaĵoj, kiujn, en disaj, senesperaj mesaĝoj, la telefono alportis al ni. Laŭ la informoj, kiujn ni povis kolekti, la grandaj urboj jam konis sian sorton kaj preparis sin kun digno kaj rezigno. Tamen niaj golfludantoj kaj laboristoj ludis kaj dancis kiel ŝafidoj sub la ombro de la tranĉilo. Estis mirinde. Kiel ili povus scii? Ĉio venis al ni per unu giganta paŝo. Kio estis en la matena gazeto por alarmi ilin? Nun estis je la tria horo en la posttagmezo.

Dum nia observado onidiroj ŝajnis disvastiĝi, ĉar ni vidis, ke la rikoltistoj rapidis for de la kampoj. Iuj el la golfistoj reiris al la klubejo. Ili kuris kvazaŭ ili forfuĝus pro pluvoverŝo. Iliaj malgrandaj kadetoj[10] sekvis ilin. Aliaj daŭrigis sian ludon. La flegistino turniĝis kaj puŝis sian infanĉareton haste supren sur la monteton. Mi rimarkis, ke ŝi metis sian manon al la frunto. La fiakro haltis, kaj la laca ĉevalo ripozis kun kapo mallevita al la genuoj. Supre estis perfekta somero ĉielo – grandega volbaĵo de seninterrompa bluo krom kelkaj lanugaj blankaj nuboj super malproksima Downs. Se la homaro devas morti hodiaŭ, ĝi almenaŭ kuŝas sur glora mortolito. La delikata beleco de la naturo tamen faris tiun teruran kaj grandegan detruon tiom pli kompatinda kaj terura. Ja estis tre bona vivo, el kiu ni estis forpelataj tiel rapide, tiel senkompate!

Sed mi estis dirinta, ke la telefona sonorilo denove sonoris. Subite mi aŭdis la bruan voĉon de Challenger el la halo.

»Malone!«, li kriis. »Estas telefonvoko por vi.«

Mi rapidis malsupren al la aparato. Estis McArdle parolanta el London.

»Ĉu estas vi, sinjoro Malone?«, kriis lia konata voĉo. »Sinjoro Malone, okazas teruraĵoj en London. Pro Dio, diru, ĉu profesoro Challenger povas proponi ion, kion ni faru.«

»Li povas proponi nenion, sinjoro«, mi respondis. »Li opinias la krizon universala kaj neevitebla. Ni havas iom da oksigeno ĉi tie, sed ĝi povas prokrasti nian sorton nur por kelkaj horoj.«

»Oksigeno!«, kriis la timema voĉo. »Ne estas tempo por havigi iom. La oficejo estas en kompleta kaoso, de kiam vi foriris matene. Nun duono de la personaro jam svenis. Mi estas lacega. El mia fenestro mi vidas la homojn kuŝantajn amase sur Fleet Street. Ĉiu trafikado estas haltigita. Juĝante laŭ la lastaj telegramoj, la tuta mondo –«

Lia voĉo mallaŭtiĝis kaj subite haltis. Post momento mi aŭdis tra la telefono sufokitan baton, kvazaŭ lia kapo falis antaŭen sur la skribotablon.

»Sinjoro McArdle!«, mi kriis. »Sinjoro McArdle!«

Ne estis respondo. Remetante la aŭskultilon, mi sciis, ke mi neniam plu aŭdos lian voĉon.

En tiu momento, ĝuste kiam mi faris paŝon malantaŭen de la telefono, la aĵo atingis nin. Estis kvazaŭ ni starus en naĝejo, ĝis la ŝultroj en akvo, kaj subite alrulanta ondo subakvigus nin. Nevidebla mano malrapide fermiĝis ĉirkaŭ mia gorĝo kaj delikate premis la vivo el mi. Mi sentis fortegan premon sur mia brusto, grandan streĉon en mia kapo, aŭdis laŭtan kantadon en miaj oreloj kaj helajn fulmojn antaŭ miaj okuloj. Mi ŝanceliĝis al la balustrado de la ŝtuparo.

Rapidante kaj puŝspirante kiel vundita bubalo, en la sama momento Challenger preterkuris min, terura alvido, kun ruĝe purpura vizaĝo, ŝvelintaj okuloj, kaj torditaj haroj. Sian malgrandan, evidente svenintan edzinon li estis ĵetinta sur sian grandan ŝultron, kaj li haste stumblis mispaŝante supren sur ŝtuparo, portante sin kaj ŝin per nura volforto tra tiu fetora atmosfero al la rifuĝejo de portempa sekureco. Vidante lian penon, mi ankaŭ rapidis supren laŭ la ŝtupoj, grimpante, falante, kroĉante min al la relo, ĝis mi falis duone sveninta sur la vizaĝon sur la supra ŝtupara placeto. Lordo John kaptis per siaj ŝtalaj fingroj la kolumon de mia mantelo, kaj post momento mi kuŝis dorsflanke etendite sur la buduara tapiŝo, nekapable paroli aŭ moviĝi. La edzino kuŝis apud mi, kaj Summerlee estis metita kiel pako en seĝon ĉe la fenestro, lia kapo preskaŭ tuŝis liajn genuojn. Kiel en sonĝo mi vidis Challenger-on rampantan malrapide sur la planko, kaj post plia momento mi aŭdis la delikatan ŝuŝadon de la elfluanta oksigeno. Challenger faris du aŭ tri grandegajn spirojn. Liaj pulmoj muĝis, dum li entiris la vivigan gason.

»Funkcias!«, li ekkriis ĝoje. »Mia rezonado praviĝis!« Li denove stariĝis, vigla kaj forta. Kun hoso en la mano li kuris al sia edzino kaj tenis ĝin al ŝia vizaĝo. Post kelkaj sekundoj ŝi ĝemis, ekmoviĝis kaj sidiĝis. Li turnis sin al mi, kaj mi sentis ondon da vivo fluantan varme tra miaj arterioj. Mia racio diris al mi, ke estis nur mallonga ripozo. Tamen, kutime ni parolas senzorge pri ĝia valoro, sed nun ĉiu horo da ekzisto ŝajnis netaksebla afero. Neniam mi konis tian eksciton de sensa ĝojo, kia venis kun tiu freŝa vivo. La pezo forfalis de miaj pulmoj, la premo de nevidebla bendo forfalis de mia frunto, dolĉa sento de paco kaj delikata, malforta bonfarto plenigis min. Mi kuŝis, vidante Summerlee-on reviviĝi per la sama rimedo, kaj fine estis vico de lordo John. Li stariĝis kaj donis al mi manon por leviĝi, dum Challenger prenis sian edzinon kaj metis ŝin sur la divanon.

»Ho, George, mi tre bedaŭras, ke vi revenigis min«, ŝi diris, tenante lian manon. »La pordo al la morto ja estas, kiel vi diris, ornamita de belaj, brilaj kurtenoj. Post kiam la sufoka sento pasis, ĉio estis nedireble trankviliga kaj bela. Kial vi trenis min reen?«

»Ĉar mi deziras, ke ni trairu la pasejon kune. Ni kunvivas kiel paro jam tiom da jaroj. Estus malĝoje, se ni disiĝus en la plej supera momento.«

Dum momento mi ekvidis novan Challenger-on. Tiu persono kun la tenera voĉo estis tre malproksima de la ĉikanema, furioza, aroga viro, kiu alterne mirigis kaj ofendis sian generacion. En la ombro de morto mi vidis la plej internan animon de Challenger, de viro, kiu gajnis kaj kreskigis virinan amon. Subite lia humoro ŝanĝiĝis, kaj denove li estis nia forta ŝipestro.

»Mi sola de la tuta homaro vidis kaj antaŭdiris ĉi tiun katastrofon«, li diris kun sono de ĝojo kaj scienca triumfo en sia voĉo. »Al vi, mia bona Summerlee, mi fidas, ke viaj lastaj duboj pri la signifo de la malklariĝo de la linioj en la spektro estas forigitaj, kaj ke vi ne plu asertas, ke mia letero en Times baziĝis sur iluzio.«

Unuafoje nia disputema kolego preteratentis defion. Li sidis spiregante kaj etendante siajn longajn maldikajn membrojn kvazaŭ por certigi sin, ke li ankoraŭ estas sur ĉi tiu planedo. Challenger piediris laŭlarĝe al la oksigena cilindro, turnis la kranon, kaj la muĝado de la elfluo iom post iom mallaŭtiĝis ĝis ŝuŝado.

»Ni devas ŝpareme mastrumi nian provizon da gaso«, li diris. »La atmosfero en la ĉambro nun estas superplena de oksigeno, kaj mi supozas, ke neniu el ni sentas iujn danĝerajn simptomojn. Ni povas determini nur per realaj eksperimentoj, kia kvanto aldonita al la aero taŭgas por neŭtraligi la venenon. Ni atentu kaj observu.«

Ni sidis en silenta nerva streĉo dum kvin minutoj aŭ pli, observante niajn proprajn sentojn. Mi ĵus ekpensis, ke mi denove sentas la malvastiĝon ĉirkaŭ miaj tempioj, kiam sinjorino Challenger vokis de la sofo, ke ŝi svenas. Ŝia edzo plifortigis la gasofluon.

»En antaŭsciencaj tagoj«, li diris, »oni kutime tenis blankan muson en ĉiu submarŝipo. Ĝia pli delikata organismo donis signojn de malsaniga atmosfero, antaŭ ol ĝi estis perceptata de la maristoj. Vi, mia kara, estos nia blanka muso. Mi nun pliigis la gasofluon, kaj vi fartas pli bone.«

»Jes, mi fartas pli bone.«

»Eble ni trafis la ĝustan miksaĵon. Post kiam ni precize konstatis, kiom da oksigeno utilos, ni povos kalkuli, kiom longe ni povos pluvivi. Bedaŭrinde, revivigante nin, ni jam konsumis konsiderindan porcion de ĉi tiu unua cilindro.«

»Ĉu tio gravas?«, demandis lordo John, kiu staris kun la manoj en la siaj poŝoj proksime de la fenestro. »Se ni devas iri, kial ni atendu? Ĉu vi supozas, ke ekzistas ia ŝanco por ni?«

Challenger ridetis kaj kapneis.

»Nu, do, ĉu vi ne pensas, ke estas pli da digno en tuja salto ol en atendado, ĝis oni estas puŝata? Se devas esti tiel, mi estas preta diri niajn preĝojn. Fermu la oksigenon, kaj malfermu la fenestron.«

»Kial ne?«, diris la sinjorino kuraĝe. »Certe, George, lordo John pravas. Estos pli bone.«

»Mi plej forte kontraŭas«, kriis Summerlee per afliktita voĉo. »Kiam ni devas morti, ni mortu, sed intence anticipi morton ŝajnas al mi esti malsaĝa kaj nepravigebla ago.«

»Kion nia juna amiko opinias pri tio?«, demandis Challenger.

»Mi pensas, ke ni atendu la finon.«

»Kaj mi forte opinias la samon«, li diris.

»Do, George, se vi diras tion, estu tiel«, ploris la sinjorino.

»Nu, nu, mi nur metis tiun penson kiel argumenton«, diris lordo John. »Se vi ĉiuj volas atendi la finon, tiam mi estos kun vi. Ĝi estos treege interesa, kaj estas neniu eraro pri tio. Mi havis en mia vivo mian porcion da aventuroj kaj partoprenis tiom da sensacioj kiom kiel aliaj homoj, sed ĉi tiu fino de mia vivo estas ankaŭ ties kulmino.«

»Konsiderante postmortan pluvivon…«, ekdiris Challenger.

»Granda supozo!«, kriis Summerlee. Challenger fiksrigardis lin en silenta riproĉo.

»Konsiderante postmortan pluvivon«, li diris en sia maniero de ĉefinstruisto, »neniu el ni povas antaŭdiri, kiujn eblojn de observado ni havos de sur tio, kion ni povas nomi la spiritan ebenon, al la ebeno de la materio. Certe devas esti evidente por la plej obstina persono«, (ĉi tie li rigardis al Summerlee) »ke ni plej taŭgas por rigardi kaj juĝi materiajn fenomenojn, ĉar ni mem estas materiaĵo. Sole per persista vivtenado dum la malmultaj restaj horoj ni havos la eblon, porti kun ni al postviva ekzistado klaran bildon de la plej grandioza travivaĵo, kiu iam okazis en la mondo aŭ kosmo, kiel ni konas ĝin. Estus aflikta por mi, se ni mallongigus tiun mirindan sperton eĉ nur je minuto.«

»Mi forte subtenas tiun ideon«, kriis Summerlee.

»Unuvoĉe akceptita«, diris lordo John. »George, tiu kompatinda diablo de via ŝoforo en la korto faris sian lastan vojaĝon. Ĉu ni eliru kaj enportu lin? «

»Estus absoluta frenezo«, kriis Summerlee.

»Jes, tio estus«, diris lordo John. »Tio ne helpus lin. Eĉ se ni revenus vivaj, ni disdividus nian oksigenon tra la tuta domo. Mia vorto, rigardu la birdetojn sub la arboj!«

Ni tiris kvar seĝojn al la longa, malalta fenestro, la sinjorino ankoraŭ ripozis kun fermitaj okuloj sur la sofo. Mi memoras, ke monstra kaj groteska ideo venis al mi en la kapon – la iluzio eble plifortiĝis de la peza aero, kiun ni spiris – ke ni sidis en kvar parteraj seĝoj kaj spektis la lastan akton de la monda dramo.

En la antaŭo, sub niaj okuloj, troviĝis la malgranda korto, en kiu staris la duone purigita aŭtomobilo. Austin, la ŝoforo, finfine estis ricevinta sian finan maldungon, ĉar li sterniĝis apud la rado kun granda nigra kontuzo sur sia frunto, kie lin trafis falanta piedbreto aŭ kotŝirmilo. Li ankoraŭ tenis la tubeton de la hoso en la mano, per kiu li lavis sian maŝinon. Paro da etaj platanoj staris en la angulo de la korto, kaj sub ili kuŝis pluraj kompatindaj buletoj de lanugaj birdoplumoj kun levitaj etaj piedoj. La svingo de morta falĉilo trafis ĉion grandan kaj malgrandan ene de sia atingodistanco.

Trans la muron de la korto ni rigardis malsupren al la kurba vojo, kiu kondukis al la stacidomo. Tute malsupre grupo de la rikoltistoj, kiujn ni vidis forkuri de la kampoj, kuŝis tute senorde, iliaj korpoj krucis unu la alian. Pli supren la flegistino kuŝis kun kapo kaj ŝultroj apogitaj al la herbeja deklivo. Ŝi estis preninta la suĉinfanon el la infanĉareto kaj tenis la senmovan pakon da envolvaĵo en siaj brakoj. Proksime malantaŭ ŝi eta makulo sur la vojrando montris, kie la knabeto kuŝis kun etenditaj membroj. Pli proksime al ni estis la mortinta fiakra ĉevalo, surgenuiĝinte inter la timonparo. La maljuna ŝoforo pendis super la kotŝirmilo kiel iu groteska birdotimigilo, liaj absurde torditaj brakoj pendis antaŭ li. Tra la fenestro ni povis malklare distingi junulon interne sidantan. La pordo estis malfermita, kaj lia mano ekprenis la tenilon, kvazaŭ li provis elsalti en la lasta momento.

En meza distanco troviĝis la golfejo. Kiel en mateno ĝi estis punktita de malhelaj figuroj de golfludantoj, sed nun ili kuŝis senmove sur la herbo de la itinero aŭ sur la erikejo, kiu ĉirkaŭis ĝin. Sur aparta verdaĵo estis etenditaj ok korpoj, kie kvar ludantoj estis persistintaj kun siaj kadetoj en la ludo ĝis la lasta minuto. Neniu birdo flugis en la blua volbaĵo de la ĉielo, neniu viro aŭ besto moviĝis sur la vasta kamparo. La vespera suno ĵetis sian pacan brilon sur la pejzaĝon, sed ĉion kovris la kvieto kaj silento de universala morto – morto, al kiu ni baldaŭ aliĝos. En tiu momento nur maldika vitra glaco, tenanta la oksigenon en nia ĉambro, kontraŭbatalis la venenitan eteron kaj ŝirmis nin kontraŭ la sorto de niaj samspecanoj. Dum kelkaj mallongaj horoj la scio kaj antaŭvido de unusola viro konservis nian malgrandan oazon de vivo en la vasta dezerto de morto kaj savis nin de partopreno en la ĝenerala katastrofo. Iam la oksigeno elĉerpiĝus, tiam ankaŭ ni kuŝus spiregante sur tiu ĉerizkolora buduara tapiŝo, kaj la sorto de la homaro kaj de la tuta surtera vivo estus finita. Dum longa tempo ni observis la tragedian mondon, ne parolante pro la seriozeco de la situacio.

»Jen estas brulanta domo«, diris Challenger finfine, montrante fumkolonon, kiu leviĝis super la arbojn. »Estos, mi atendas, multaj tiaj – eble tutaj urboj en flamoj – kiam ni konsideras, kiom da homoj falis kun brulanta lumo en la manoj. La fakto de brulado sufiĉas por montri, ke la proporcio de oksigeno en la atmosfero estas normala kaj ke kulpas la etero. Ha, jen vi vidas alian bruladon sur la supro de Crowborough Hill. Estas la golfa klubejo, se mi ne mi eraras. Tie estas preĝeja horloĝo sonoranta je ĉiu horo. Estus interese por niaj filozofoj scii, ke mekanismoj faritaj de homoj transvivis la tiujn, kiu faris ĝin.«

»Je Dio!«, kriis lordo John, ekscitite leviĝante el sia seĝo. »Kio estas tiu fumblovo? Estas trajno.«

Ni aŭdis ĝian muĝon, kaj baldaŭ ekvidis ĝin. La trajno veturis kun enorma rapideco. De kie aŭ kien ĝi iris, ni ne povis konstati. Nur pro bonŝanca miraklo ĝi ne faris akcidenton. Sed nun ni vidis la teruran finon de ĝia kariero. Trajno de karbovagonoj staris senmove sur la trako. Ni retenis nian spiron, dum la eksprestrajno muĝadis sur la sama vojo. La frakaso estis terura. Lokomotivo kaj vagonoj amasiĝis en monteto de dissplitiĝinta ligno kaj tordita feraĵo. Ruĝaj ŝprucoj de flamoj flagris de la vrako ĝis ĉio bruladis. Dum duonhoro ni diris apenaŭ unu vorton, mirigite de la eksterordinara vidaĵo.

»Tiuj kompatinduloj!«, kriis sinjorino Challenger, alkroĉiĝante kun larmoj en la okuloj al la brako de sia edzo.

»Mia kara, la pasaĝeroj en tiu trajno ne estis pli vivaj ol la karboj, kun kiuj ili kunpuŝiĝis aŭ la karbono, al kiu ili nun fariĝis«, diris Challenger, trankvilige karesante ŝian manon. »Estis trajno de vivantoj, kiam ĝi forlasis la Victoria-stacion, sed jam delonge, antaŭ ol ĝi renkontis sian sorton, ĝi estis kondukata kaj plena de mortintoj.«

»Tra la tuta mondo la sama afero nun okazas«, mi diris, dum bildoj de strangaj okazaĵoj leviĝis en mia spirito. »Pensu pri la ŝipoj sur maro – kiel ili vaporante iros plu kaj plu, ĝis la fornoj ĉesos funkcii aŭ ĝis ili renversiĝos sur iun strandon. Ankaŭ la velŝipoj – kiel ili sencele iros tien kaj reen kun siaj ŝarĝoj de mortintaj maristoj, dum iliaj lignotabuloj putras kaj juntoj difektiĝas, ĝis ili unu post alia subakviĝas. Eble post jarcento Atlantiko ankoraŭ estos kovrita de la malnovaj drivantaj vrakoj.«

»Kaj la laboristoj en la karbominejoj«, diris Summerlee kun malgaja ridego. »Se iam geologoj hazarde vivos denove sur Tero, ili havos iujn strangajn teoriojn pri la ekzisto de homo en karboniaj[11] tavoloj.«

»Mi ne pretendas scii ion pri tiuj aferoj«, rimarkis lordo John, »sed ŝajnas al mi, ke la tero estos vaka kaj prunte prenebla post ĉi tio. Post kiam la homaro estos forviŝita de Tero, kiel ĝi iam revenos?«

»La mondo estis malplena antaŭe«, serioze respondis Challenger. »Laŭ leĝoj, kiuj ekzistis sen kaj antaŭ ni, ĝi hompleniĝis. Kial la sama procezo ne okazu denove?«

»Mia kara Challenger, vi ne povas serioze opinii tion?«

»Profesoro Summerlee, mi ne kutimas diri aferojn, kiujn mi ne opinias seriozaj. La konkludo estas triviala.« Elstariĝis la barbo kaj malsupreniĝis la palpebroj.

»Nu, vi dumvive estis obstina dogmulo, kaj vi mortos tia«, diris Summerlee acidece.

»Kaj vi, sinjoro, vivis kiel senidea kverelulo kaj restos tia.«

»Viaj plej akraj kritikistoj neniam riproĉos al vi mankon de fantazio«, rediris Summerlee.

»Nur unu vorton!«, diris lordo John. »Kial vi konsumas vian lastan spiron da oksigeno por reciproka fitraktado? Ĉu gravas, ĉu homoj revenos aŭ ne? Tio certe ne okazos en nia tempo.«

»Per tiu rimarko, sinjoro, vi montras viajn proprajn evidentajn limojn«, diris Challenger severe. »La veran sciencan menson vi ne povas enkatenigi per ĝia propra limiteco de tempo kaj spaco. Ĝi konstruas por si mem observatorion starigitan sur la limo de nuntempo, kiu disigas la senfinan pasintecon de la senfina estonteco. De tiu sekura observejo ĝi faras siajn ekskursojn eĉ ĝis la komenco kaj ĝis la fino de ĉiuj aĵoj. Kio koncernas la morton, la scienca menso mortas sur sia posteno laborante normale kaj metode ĝis la fino. Ĝi ignoras tiel malgrandan aferon kiel sian propran fizikan dissolviĝon same kiel ĉiujn aliajn limojn de materio. Ĉu mi pravas, profesoro Summerlee?«

Summerlee diris grumblan konsenton.

»Kun kelkaj rezervoj mi konsentas«, li diris.

»La ideala scienca menso«, daŭrigis Challenger – »Mi metis ĝin en la trian personon por ne ŝajni tro memplaĉa – la ideala scienca menso devas esti kapabla inventi novan teorion de abstrakta scienco en la tempospaco, en kiu ĝia posedanto falas el aerbalono kaj atingas la teron. Viroj kun tia forta karaktero necesas por formi la konkerantojn de la naturo kaj la gardantojn de la vero.«

»Frapas min, ke la naturo superas nin ĉi-foje«, diris lordo John, rigardante eksteren tra la fenestro. »Mi legis iujn ĉefartikolojn, kiel vi regas ĝin, sed ĝi nun regajnis sian regopovon.«

»Estas nur portempa malsukceso«, diris Challenger kun konvinko. »Kelkaj milionoj da jaroj estas kiom en la granda ciklo de tempo? La plantomondo, kiel vi povas vidi, transvivis. Rigardu la foliojn de tiu platano. La birdoj mortis, sed la planto floras. El tiu planta vivo en lageto kaj marĉo elrampos kun la tempo mikroskopaj limakoj. Ili estos la pioniroj de tiu granda armeo de la vivo, kies postgardo ni kvin aktuale estas. Post kiam la plej malalta formo de vivo establis sin, la fina alveno de homo estas tiel certa kiel la kresko de kverko el glano. La malnova cirklo de vivo denove rondiros.«

»Sed la veneno?«, mi demandis. »Ĉu ĝi ne mortigos novan vivon jam en burĝono?«

»La veneno eble estas nura tavolo en la etero – mefista Golfa Fluo en tiu potenca oceano, en kiu ni flosas. Ankaŭ povas esti, ke la vivo akomodiĝas al la novaj kondiĉoj. La nura fakto, ke per relative malgranda superoksigeniĝo de nia sango ni povas rezisti kontraŭ la gaso certe estas pruvo per si mem, ke malgranda ŝanĝo ebligus al la besta vivo elteni ĝin.«

La fumanta domo malantaŭ la arboj kreviĝis en flamojn. Ni povis vidi, ke altaj fajraj langoj kreskis en la aeron.

»Estas sufiĉe terure«, murmuris lordo John. Li estis pli impresita ol mi iam vidis lin.

»Nu, finfine, ĉu gravas?«, mi rimarkis. »La mondo mortis. Kremacio certe estas la plej bona entombigo.«

»Estus mallongigo de nia atendado, se ĉi tiu domo ekbrulus.«

»Mi antaŭvidis la danĝeron«, diris Challenger, »kaj petis mian edzinon antaŭgardi kontraŭ tio.«

»Ĉio estas tute sekura, kara. Sed denove estas frapado en mia kapo. Kia terura atmosfero!«

»Ni devas plibonigi ĝin«, diris Challenger. Li klinis sin super sian cilindron de oksigeno.

»Ĝi estas preskaŭ malplena«, li diris. »Ĝi sufiĉis al ni ĉirkaŭ tri kaj duonan horojn. Nun estas proksime je la oka horo. Ni trapasos la nokton komforte. Mi atendas nian finon morgaŭ ĉirkaŭ la naŭa horo matene. Ni vidos sunleviĝon, kiu apartenos tute al ni.«

Li malfermis sian duan cilindron kaj tuj poste por duonminuto la supran fenestreton super la pordo. La aero pliboniĝis rimarkeble. Kiam niaj simptomoj pliakriĝis, li refermis ĝin denove.

»Cetere«, li diris, »la homo ne vivas sole de oksigeno. Estas tempo de vespermanĝo. Mi certigas vin, sinjoroj, ke, kiam mi invitis vin en mian hejmon kaj al nia interesa kunveno, mi intencis, ke mia kuirejo pruvos sian taŭgecon kaj altan kvaliton. Tamen ni povas prepari nur tion, kion ni povas. Vi certe konsentos kun mi, ke estus malsaĝe konsumi nian aeron tro rapide per bruligado de oleoforno. Mi havas kelkajn malgrandajn provizojn de malvarmaj viandaĵoj, pano kaj pikloj, kaj kelkaj boteloj da klareto[12] estos je nia dispono. Dankon, mia kara – kiel ĉiam vi estas la reĝino de la mastrinoj.«

Estis admirinde, kiel la sinjorino kun la memrespekto kaj deco de britaj gemastroj ornamis post kelkaj minutoj la centran tablon kun neĝblanka tuko, metis la buŝtukojn sur ĝin kaj aranĝis la simplan manĝon kun la tuta eleganteco de civilizo inkluzive de elektra lampo en la mezo. Mirigis nin ankaŭ nia manĝavida apetito.

»Tio estas la mezurilo de niaj emocioj«, diris Challenger kun tiu nuanco de degno, kiun li surmetis, kiam li uzis sian sciencan menson por la klarigo de simplaj faktoj. »Ni travivis grandan krizon. Tio signifas molekulan perturbon. Tio siavice signifas la neceson de riparado. Granda malĝojo aŭ granda ĝojo igas intensan malsaton – ne abstinadon de manĝaĵoj, pri kio niaj romanverkistoj volas konvinki nin.«

»Tial la kampuloj havas bonegajn festenojn okaze de entombigoj«, mi supozis.

»Ĝuste. Nia juna amiko kreis bonegan ilustraĵon. Mi donu al vi plian tranĉaĵon de lango.«

»Saman moron havas kelkaj sovaĝuloj«, diris lordo John, tranĉante la bovaĵon. »Mi ĉeestis la enterigon de tribestro ĉe la Aruwimi-rivero. Ili manĝis hipopotamon, kiu certe pezis tiom, kiom la tribo. Estas iuj triboj en Nova Guineo, kie estas la kutimo manĝi la mortintojn kvazaŭ por lasta purigado. Nu, el ĉiuj funebraj festoj sur ĉi tiu tero, mi supozas, ke ni aranĝis la plej strangan.«

»Estas stranga afero«, diris sinjorino Challenger, »ke mi ne povas senti funebron por tiuj, kiuj foriris. Estas miaj gepatroj en Bedford. Mi scias, ke ili mortis, kaj tamen en ĉi tiu terura universala tragedio mi sentas nenian fortan malĝojon por iuj individuoj, eĉ por ili.«

»Kaj mia maljuna patrino en sia dometo en Irlando«, mi diris. »Mi povas vidi ŝin per mia spirita okulo, kun ŝiaj ŝalo kaj puntoĉapo, kliniĝintan malantaŭen kun fermitaj okuloj en la malnova apogseĝo staranta proksime al la fenestro, ŝiaj okulvitroj kaj ŝia libro apud ŝi. Kial mi funebrus pro ŝi? Ŝi pasis kaj mi pasas, kaj mi eble estos pli proksime al ŝi en iu alia vivo ol estas Anglio al Irlando. Tamen mi malĝojas je la penso, ke tiu kara korpo ne plu ekzistas.«

»Koncerne la korpon«, rimarkigis Challenger, »ni ne funebras pri la detondado de niaj ungoj nek pri la detranĉitaj bukloj de niaj haroj, kvankam ili iam estis parto de ni mem. Nek unupieda viro sopiras sentimentale pri la sia mankanta membro. La fizika korpo prefere estis fonto de doloro kaj laceco. Ĝi estas la konstanta indikilo de niaj limoj. Kial do ni plendu pri ĝia apartiĝo disde niaj psikaj memoj?«

»Se tio iel eblas«, grumblis Summerlee. »Sed, ĉiuokaze, universala morto estas terura.«

»Kiel mi jam klarigis«, diris Challenger, »universala morto laŭ sia naturo estas malpli terura ol tiu de unuopulo.«

»Same estas en batalo«, diris lordo John. »Se vi vidus viron, kiu kuŝas jen sur planko kun sia disbatita brusto kaj truo en sia vizaĝo, tiam la alvido ŝokus vin. Sed mi vidis dekmilojn sur iliaj dorsoj en Sudano, kaj tio ne impresis min tiel forte. Trarigardante la historion, vi konstatas, ke la vivo de unuopa viro estas tro malgranda afero por zorgado. Kiam mil milionoj da homoj transpasas kune, kiel okazas hodiaŭ, vi ne povas apartigi vin mem el la homamaso.«

»Mi volas, ke ĉio jam estu pasinta«, diris la sinjorino malgaje. »Ho, George, mi tiel timas.«

»Vi estos la plej kuraĝa el ni ĉiuj, eta damo, kiam venos la tempo. Mi estis al vi grumblema, maljuna edzo, kara, sed vi nur memoros, ke G. E. C. estas tia, kia Dio kreis lin kaj li ne povis konduti alimaniere. Finfine, vi ne volis havi iun alian, ĉu?«

»Neniun en la tuta vasta mondo, kara«, ŝi diris kaj ĉirkaŭbrakis lian virbovan kolon. Ni tri marŝis al la fenestro kaj miris grandokule pro la vido.

Krepuskiĝis, kaj mallumo kovris la mortan mondon. Sed ĝuste super la suda horizonto estis longa, skarlata strio, kreskante kaj malkreskante en la viglaj taktoj de vivo, subite saltante al purpura zenito kaj poste mortante al arda fajra linio.

»Lewes brulas!«

»Ne, Brighton brulas«, diris Challenger, irante tra la ĉambro al ni. »Vi povas vidi la kurban dorson de Downs kontraŭ la brilo. Tiu fajro etendiĝas sur multaj mejloj ĉe la fora flanko. La tuta urbo devas esti en flamoj.«

Estis pluraj ruĝaj helegaj briloj en malsamaj punktoj, kaj la stako de frakasaĵoj sur la fervoja linio ankoraŭ subbrulis malhele, sed ili ĉiuj ŝajnis nuraj lumaj punktoj kompare al tiu monstra incendio pulsanta malantaŭ la montetoj. Kia ilustraĵo ĝi estus por la Gazette! Ĉu iam ĵurnalisto havis tian oportunon kaj tiel malgrandan ŝancon uzi ĝin – la plej superan novaĵo-raporton, kaj neniu aprezas ĝin? Kaj tiam, subite, la malnova raportista instinkto ekregis min. Se ĉi tiuj viroj de scienco estas tiel fidelaj al sia vivoverko ĝis la fino, kial mi ne persistas same laŭ mia modesta maniero? Neniam homa okulo legus tion, kion mi skribos. Sed mi devis iel pasigi la longan nokton, kaj dormo ŝajnis nediskutebla. Miaj notoj helpos pasigi la lacigajn horojn kaj okupi miajn pensojn.

Tial nun mi havas antaŭ mi la kajeron kun surskribitaj paĝoj, kun tiu konfuza krajonaĵo tiam verkita sur miaj genuoj en la malforta lumo de nia elektra lampo. Se mi havus literaturan talenton, mi skribus grandan, indan verkon. Kiaj la notoj nun estas, tiaj ili povas rememorigi la legantojn pri afliktiĝoj kaj timtremado de tiu terura nokto.

4 – Taglibro de mortonto

Kiel strange aspektas tiuj aĉe skribitaj vortoj supre de malplena paĝo de mia libro! Kiel strange, ke mi, Edward Malone, verkis ilin – mi, kiu komencis vojaĝon antaŭ nur dek du horoj de miaj ĉambroj en Streatham tute ne pensante, kiujn mirindaĵojn la tago naskos!

Mi rerigardas al la ĉeno da okazaĵoj, al mia intervjuo kun McArdle, la unua alarmo de Challenger en Times, la absurda vojaĝo en la trajno, la agrabla tagmanĝo, la katastrofo, kiu kondukis nin al ĉi tiu situacio. Ni restados solaj sur malplena planedo, kaj tiel certa estas nia sorto, ke mi povas rigardi ĉi tiujn liniojn verkitajn kun mekanika profesieco. Neniam homaj okuloj vidos ilin, ĉar tiuj estas vortoj de iu, kiu jam estas mortinta, tiel proksime li staras ĉe la ombra limregiono, trans kiun ĉiuj homoj jam foriris escepte de ĉi tiu malgranda amikaro.

Mi sentas, kiel saĝaj kaj veraj estis la vortoj de Challenger, kiam li diris, ke la vera tragedio estus, se ni postrestus, kaj forpasis ĉio nobla kaj bona kaj bela. Sed tio certe ne estas danĝero. Jam nia dua cilindro da oksigeno finiĝas. Ni povas elkalkuli la restan daŭron de niaj vivoj preskaŭ je minuto.

Ni ĵus partoprenis kvaronhoran prelegon, al kiu Challenger invitis nin. Li estis tiel ekscitita, ke li muĝis kaj blekis, kvazaŭ li alparolus siajn estintajn vicojn da sciencaj skeptikuloj en Queen’s Hall[13]. Li havis strangan aŭskultantaron: sian edzinon, kiu estis ĉiam konsentema kaj absolute senscia pri lia sciencista signifo, la grumbleman kaj kritikan sed interesitan Summerlee, kiu sidis en ombro, lordon John, kiu ripozis en angulo kaj estis iom enuigita de la tuta procedo, kaj min, kiu sidis apud la fenestro kaj rigardis la scenon kun serena atento, kvazaŭ ĉio estus sonĝo aŭ io simila, pri kio mi ne havis personan intereson.

Challenger estis alportinta mikroskopon el sia vestoĉambro kaj nun sidis ĉe la meza tablo. Elektra lampo prilumis la muntovitron. La malgranda, klara rondo de blanka lumo de la spegulo lasis duonon de lia kruda, barba vizaĝo en brila helo kaj la alian duonon en plej profunda ombro. Ŝajne li laboris ekde antaŭ nelonge super plej malaltaj vivoformoj. Je la antaŭa tago li estis preparinta la muntovitron de la mikroskopo, kaj nun ekscitis lin la fakto, ke la tiam enmetita amebo ankoraŭ vivis.

»Rigardu tion mem«, li ripetadis pro ekscito. »Summerlee, ĉu vi aliras kaj certigas vin pri la afero? Malone, ĉu vi bonvolas kontroli, kion mi diras? La etaj spindelformaj objektoj en la mezo estas diatomeoj. Ignoru ilin, ĉar ili estas probable vegetaĵaj anstataŭ animalaj. Sed dekstre vi vidas senduban amebon malrapide moviĝantan tra la kampo. La supra movilo servas la fajnmovan agordon. Rigardu mem.«

Summerlee rigardis kaj konsentis. Ankaŭ mi rigardis kaj perceptis malgrandan estaĵon, kiu aspektis, kvazaŭ ĝi estus farita el difuzvitro[14], moviĝanta sur glueca kampo en la prilumita cirklo. Lordo John indiferente fidis la profesoron.

»Min tute ne tuŝas, ĉu ĝi vivas aŭ mortis«, li diris. »Ni ne konas nin reciproke, do kial ĝi okupu mian spiriton? Mi ne supozas, ke ĝi zorgas pri la stato de nia sano.«

Mi ridis pri tio, kaj Challenger rigardis en mian direkton kun sia plej malvarma kaj plej furioza rigardo, kvazaŭ li volus ŝanĝi min per sorĉo al ŝtonstatuo.

»La senseriozeco de duonkleruloj pli malhelpas sciencon ol la mensaj limoj de la stultuloj«, li diris. »Se lordo John Roxton degnas … «

»Mia kara George, ne estu tiel bruska«, diris lia edzino kun la mano sur lia densa nigra hararo falinta super la mikroskopon. »Ĉu gravas, ĉu la amebo vivas aŭ ne?«

»Tre gravas«, malafable diris Challenger.

»Nu, ni aŭskultas«, diris lordo John kun bonhumora rideto. »Ni parolas pri tio same bone kiel pri io alia. Se vi pensas, ke mi estis tro malbonkonduta pri la afero, aŭ iel vundis ĝian senton, mi petas pardonon.«

»Miaflanke«, rimarkis Summerlee kun sia knaranta kverelema voĉo, »mi ne povas vidi, kial vi donas tian gravecon al tiu vivanta estaĵo. Ĝi estas en la sama atmosfero kiel ni, do nature la veneno ne efikas al ĝi. Se ĝi estus ekster ĉi tiu ĉambro, ĝi mortus kiel ĉiuj aliaj bestoj.«

»Viaj rimarkoj, mia bona Summerlee«, diris Challenger kun grandega aroganteco (ho, se mi povus pentri tiun arogantan vizaĝon en la hela cirkla reflekto de la mikroskopa spegulo!), »viaj rimarkoj montras, ke vi tute ne komprenas la situacion. Ĉi tiun specimenon mi muntis hieraŭ kaj hermetike sigelis ĝin. Neniom da nia oksigeno povis atingi ĝin. Sed la etero kompreneble penetris tra ĝi, kiel tra ĉiu alia punkto de la universo. Tamen ĝi transvivis la venenon. Tial ni povas argumenti, ke ĉiu amebo ekster ĉi tiu ĉambro vere transvivis la katastrofon anstataŭ morti, kiel vi erare diris.«

»Nu, eĉ nun mi ne inklinas voki hip-hurra pri la afero«, diris lordo John. »Kio gravas?«

»Tio gravas, ĉar la mondo vivas anstataŭ mortas. Se vi havus sciencan imagopovon, vi movus vian menson ekde ĉi tiu fakto antaŭen je kelkaj milionoj da jaroj – tiom estas nura momento en la forpaso de la epokoj – kaj vidus mondon repleniĝintan de animalaj kaj homaj vivoj. Tiu vivo fontos ĉi tiu eta radiko. Vi vidis preriofajron, kie la flamoj forviŝis ĉiujn spurojn de herboj kaj plantoj de la surfaco de la tero kaj postlasis nur nigran rubejon. Vi pensis, ke ĝi estos eterna dezerto. Sed la radikoj de estonta kresko estis postlasitaj, kaj kiam vi preterpasas la lokon post kelkaj jaroj, tiam vi ne povas diri, kie estis la nigraj cikatroj. Ĉi tiu eta estaĵo estas la radiko de kreskado de la animala mondo, kaj per siaj propraj fortoj de disvolviĝo kaj evoluo ĝi certe forigos en la paso de la tempo ĉiun spuron de ĉi tiu nekomparebla krizo, en kiu ni nun estas implikitaj.«

»Vere interesa!«, diris lordo John, promenpaŝe alirante kaj rigardante en la mikroskopon. »Amuza knabeto, kiu meritas pendi kiel numero unu de la familiaj portretoj. Ĝi havas belan grandan manumbutonon sur si!«

»La malhela objekto estas ĝia kerno«, diris Challenger laŭ la maniero de flegistino instruanta literojn al infanoj.

»Do, ni ne bezonas senti nin solaj«, diris lordo John ridante. »Jen io vivas krom ni sur Tero.«

»Challenger, ŝajnas, ke vi prenas kiel memkompreneblaĵon«, diris Summerlee, »ke la celo, por kiu ĉi tiu mondo estis kreita, estas kreado kaj konservado de homa vivo.«

»Nu, sinjoro, kaj kiun celon vi proponas?«, demandis Challenger, kiun agacis eĉ nura ekesto de kontraŭdiro.

»Foje mi pensas, ke estas nur la granda malmodesteco de la homaro, kiu igas nin pensi, ke oni establis ĉi tiun tutan teatrejon, por ke ni pompe paradu sur ĝi.«

»Ni ne prenu tion kiel dogmon. Preter tio, kion vi nomas granda malmodestemo, ni povas kun certeco diri, ke ni estas la plej alte evolutinta estaĵo en la naturo.«

»La plej alte evolutinta, pri kiu ni havas scion.«

»Tio, sinjoro, estas kompreneble.«

»Pensu pri tiuj milionoj kaj eble miliardoj da jaroj, dum kiuj nia Tero svingiĝis vake tra la kosmo – aŭ, se ne vake, almenaŭ sen signo aŭ penso pri la homaro. Pensu pri ĝi, lavita de pluvo kaj bruligita de suno kaj balaita de vento dum sennombraj aĝoj. Homaro kreiĝis nur hieraŭ laŭ kalkulado per geologiaj tempospacoj. Kial do estas certe, ke ĉi tiu miriga preparado estis por ĝia bonfarto?«

»Do por kies – aŭ por kio?«

Summerlee levis la ŝultrojn.

»Kiel ni povas scii? Ial tute ekster nia konceptokapablo – kaj la homaro eble estis nura akcidento, kromprodukto evoluinta en la procezo. Same la ŝaŭmo sur la surfaco de la oceano imagus, ke la oceano estis kreita por produkti kaj subteni ĝin, aŭ muso en katedralo opinius, ke la konstruaĵo estis ĝia propra bonordigita loĝejo.«

Mi skribas la vortojn de ilia argumentado, sed tiu nun degeneris al brua kverelado kun multsilaba scienca ĵargono sur ĉiu flanko. Sendube estas privilegio, kiam oni aŭskultas du tiajn cerbojn diskuti pri plej altaj demandoj; sed ĉar ili estas en eterna malkonsento, simplaj homoj kiel lordo John kaj mi lernas nur malmulton el la eksplikoj. Ili refutas unu la alian kaj ni restas sensciaj kiel en la komenco. Nun la tumulto ĉesis, kaj Summerlee volvas sin en sia seĝo, dum Challenger, ankoraŭ fingrumanta la ŝraŭbojn de sia mikroskopo, eligas kontinuan malaltan, profundan grumblon kiel la maro post ŝtormo. Lordo John venas al mi, kaj ni rigardas kune en la nokton.

Estas pala novluno – la lasta luno, sur kiu ripozas homaj okuloj – kaj la steloj estas plej brilaj. Eĉ en la klara altebenaĵa aero de Sudameriko mi neniam vidis ilin pli brilaj. Eble ĉi tiu etera ŝanĝo efikas al la lumo. La funebra fajro de Brighton ankoraŭ flamas, kaj estas tre fora skarlata makulo sur la okcidenta ĉielo, kio povas signifi katastrofojn en Arundel aŭ Chichester, eble eĉ en Portsmouth. Mi sidas kaj pripensas kaj iam-tiam skribas noton. Estas dolĉa melankolio en la aero. Juneco kaj beleco kaj kavalireco kaj amo – ĉu ĉi ĉio nun finiĝos? La stelplena tero aspektas kiel lando de revoj kaj delikata kvieto. Kiu imagus ĝin kiel teruran Golgoton superŝutitan de la korpoj de la homaro? Subite, mi trovas min ridanta.

»Hallo, juna amiko!«, diras lordo John, rigardante min surprizite. »Ni ĉiuj ŝatas ŝercon en tiuj malfacilaj tempoj. Kio do estis?«

»Mi pensis pri ĉiuj nesolvitaj demandoj«, mi respondas. »La demandoj, pri kiuj ni faris tiom da laboro kaj pripensado. Mi pensis ekzemple pri la anglo-germana konkurado – aŭ la Persa golfo, pri kiu mia malnova redaktoro estis treege interesita. Kiu antaŭsciis, kiam ni furiozis kaj maltrankviliĝis pri ili, kiel la demandoj finfine solviĝos?«

Ni denove falas en silenton. Mi pensas, ke ĉiu el ni pensas pri jam foririntaj geamikoj. Sinjorino Challenger plorĝemas kviete, kaj ŝia edzo flustras al ŝi. Mia menso okupiĝas pri diversaj homoj, kaj mi vidas en spirito, kiel ĉiu el tiuj kuŝas blanke kaj rigide. Jen la kompatinda Austin en la korto. Jen McArdle, ekzemple, mi scias precize, kie li nun etendiĝas kun la vizaĝo sur la skribotablo kaj kun la mano sur la sia telefono, ĝuste kiam mi aŭdis lin fali. Jen ankaŭ Beaumont, redaktoro, – mi supozas, ke li kuŝas sur la blua-ruĝa turka tapiŝo, kiu ornamis lian sanktejon. Jen la kolegoj en la raportista ĉambro – Macdona kaj Murray kaj Bond. Ili certe mortis laborante diligente dum la plenumado de siaj taskoj, tenante en siaj manoj notlibrojn plenajn de viglaj impresoj kaj strangaj okazintaĵoj. Mi imagas, kiel la redaktoro sendis tiun al la kuracistoj de Harley Street[15], kaj alian al Westminster, kaj la trian al St-Paul’s-katedralo. Ili certe vidis pompajn kapliniojn kiel lastan belan vizion, kiuj tamen neniam realiĝos per presila inko! Mi povas vidi Macdona-n inter la kuracistoj. Sub la kaplinio Espero en Harley Street li skribas: »Intervjuo kun sinjoro Soley Wilson. Fama Specialisto diras ›Neniam malesperu!‹ Nia Speciala Korespondanto trovis la eminentan scienciston sidantan sur la tegmento, kien li forsavis sin por eviti la amason de timigitaj pacientoj, kiuj sturmis lian loĝejon. Kun maniero, kiu klare montris lian aprezon de la graveco de la evento, la fama kuracisto rifuzis konfesi, ke ĉiu pensebla espero estas vana.« Tiel Mac komencus la kolumnon. Poste mi pensas pri Bond verkanta pri la situacio en la katedralo. Li forte kredis je siaj literaturaj kapabloj. Kia temo tio estas por li! »Jen mi staris sur la malgranda galerio sub la kupolo kaj rigardis malsupren al tiu grandega amaso da senesperaj homoj, kiuj surventre rampis antaŭ la Potenco, kiun ili ĝis tiam obstine ignoris. De la ŝanĝanima homamaso leviĝis al miaj oreloj tia suspirado de petado kaj teruro, tia timtrema krio por helpo al la Nekonato, ke …« kaj tiel plu.

Jes, estus glora adiaŭo por la raportisto, tamen li mortus same kiel mi kun neuzitaj spiritaj trezoroj. Plaĉus al la kompatinda Bond vidi la literojn »J. H. B.« je la piedo de tiu kolumno!

Sed kian stultaĵon mi skribas! Ĝi estas nur provo preterpasigi la enuigajn horojn. Sinjorino Challenger iris al la interna vestoĉambro, kaj la profesoro diras, ke ŝi dormas. Li faras notojn kaj konsultas librojn ĉe la tablo en la mezo de la ĉambro tiel trankvile, kvazaŭ jaroj da kvieta laboro kuŝus antaŭ li. Li skribas per tre laŭta skriboplumo, kiu ŝajnas elkrii mokojn al ĉiuj, kiuj malkonsentas kun li.

Summerlee ekdormis en sia seĝo kaj eligas de tempo al tempo speciale ekscitan ronkon. Kliniĝinte reen, lordo John kuŝas kun la manoj en siaj poŝoj kaj fermiĝintaj okuloj. Estas por mi neimageble, kiel homoj povas dormi sub tiuj kondiĉoj.

Estas je la tria kaj duono post noktomezo, mi ĵus vekiĝis. Estis kvin minutoj post la dek-unua horo en la nokto, kiam mi faris mian lastan enskribon en la taglibro. Mi memoras, ke mi streĉis mian horloĝon kaj notis la tempon. Do mi malŝparis ĉirkaŭ kvin horojn de la mallonga daŭro lasita al ni. Kiu kredus tion ebla? Sed mi sentas min pli freŝa kaj preta por mia sorto – aŭ volas sugesti min, ke mi estas tia. Jes, ju pli brava estas viro, kaj ju pli proksima al la kulmino de sia vivo estas li, des pli la morto devas timigi lin. Kiel saĝa kaj kompatema estas la antaŭvido de la naturo, ke ĝi kutime malligas lian teran ankron per multaj malgrandaj, nepercepteblaj puŝetoj, ĝis lia konscio drivas el la tera haveno en la grandan transan maron!

Sinjorino Challenger estas ankoraŭ en la vestoĉambro. Challenger endormiĝis en sia seĝo. Kia bildo! Lia enorma korpo kliniĝas malantaŭen, lia grandegaj, vilaj manoj estas kunmetitaj sur lia veŝto, kaj lia kapo estas tiel klinita, ke mi vidas nenion super lia kolumo escepte de la hirta hararo de lia barbo. Li skuiĝas de la vibrado de sia ronkado. Summerlee aldonas sian kelkfoje altan tenoron al la basa voĉo de Challenger. Lordo John dormas ankaŭ, lia longa korpo ripozas kurbiĝinte sur sia flanko en korboseĝo. La unua malvarma lumo de tagiĝo nun ŝteliras en la ĉambron, kaj ĉio estas griza kaj malgaja.

Mi rigardas la sunleviĝon - tiun fatalan sunleviĝon, kiu brilos super neloĝata mondo. La homaro malaperis, estingiĝis dum unu tago, sed la planedoj rondiras kaj la tajdoj leviĝas aŭ malleviĝas, kaj la vento flustras, kaj la tuta naturo iras sur sia vojo malsupren, tiel ŝajnas, al la ameba estado. Postrestos nenia signo, ke tiu, kiu sin nomas Sinjoro de kreado, iam benis aŭ malbenis la universon per sia ĉeesto. Malsupre en la korto kuŝas Austin kun disetenditaj membroj, lia vizaĝo briletas blanke en la tagiĝo, kaj la tubeto de la hoso ankoraŭ elstaras el lia mortinta mano. Tiu duone ridinda kaj duone mizera figuro, kuŝanta tiel senhelpa apud la maŝino, kiun ĝi kutimis regi, simbolas la tutan homan specon.

Jen finiĝas la notoj, kiujn mi tiam skribis. Ekde nun eventoj okazis tro rapide kaj estis tro plenaj de impresoj por permesi al mi skribi, sed ili estas klare fiksitaj en mia memoro, kaj mi ne povas preteratenti iun detalon.

Sento de sufoko en mia gorĝo igis min rigardi la oksigenajn cilindrojn, kaj mi konsterniĝis pro tio, kion mi vidis. La sablo de niaj vivoj konsiderinde malaltiĝis. Iam en la nokto Challenger estis ŝanĝinta la trian cilindron al la kvara. Nun estis videble, ke ankaŭ ĉi tiu estis preskaŭ elĉerpita.

Tiu terura sento de sufokiĝo ekokupis min. Mi kuris tra la ĉambro kaj, malŝraŭbante la tubeton, mi ŝanĝis la cilindron al nia lasta provizo. Farinte tion, mia konscienco pikis min, ĉar mi sentis, ke, se mi estus reteninta mian manon, ili ĉiuj povus forpasi en dormo. Tiu penso estis tamen forigita de la voĉo de la sinjorino el la interna ĉambro, vokante: »George, George, mi sufokiĝas!«

»Ĉio estas en ordo, sinjorino Challenger«, mi respondis, dum la aliaj eldormiĝis. »Mi ĵus konektis novan provizon.«

Eĉ en tiu momento mi ne povis ne rideti pri Challenger, kiu viŝis per granda vila pugno siajn okulojn kaj tiel similis al grandega, barba suĉinfano ĵus vekita el dormo. Summerlee tremis kiel homo en febro. Por momento ordinara homa timo superis la stoikecon de sciencisto, kiam tiu ekkonis la situacion. Lordo John – kial ajn – estis malvarmsanga kaj vigla, kvazaŭ li ĵus vekiĝis al ĉasado.

»La kvina kaj lasta«, li diris, ĵetante rigardon al la tubo. »Diru, juna amiko, ĉu vi vere surpaperigis viajn impresojn tie sur via genuo?«

»Nur kelkajn notojn por pasigi la tempon.«

»Nu, mi kredas, ke neniu escepte de irlandano farus tion. Mi spekulativas, ke vi devos atendi, ĝis tiu afabla amebo kreskos, antaŭ ol vi trovos leganton. Ĝi ne ŝajnas atribui gravecon al iu ajn afero nuntempe. Nu, sinjoro profesoro, kiuj estas la perspektivoj?«

Challenger rigardis la matenan nebulon drivantan super la pejzaĝo. Jen kaj jen la arbarkovritaj montetoj leviĝis kiel konusaj insuloj el ĉi tiu lana maro.

»Tio aspektas kiel kadavrotuko«, diris sinjorino Challenger, kiu eniris en sia negliĝo. »Tio rememorigas min pri nia kanto, George, Ring out the old, ring in the new. Ĝi estis profeta. Sed vi tremas, miaj kompatindaj karaj amikoj. Mi kuŝis varme sub mia litotuko dum la tuta nokto, kaj vi suferis pro malvarmo en viaj seĝoj. Sed baldaŭ mi kompensos vin.«

La malgranda bravulino forrapidis, kaj baldaŭ ni aŭdis la sibladon de kaldrono. Ŝi revenis kun kvin vaporantaj tasoj da kakao sur pleto.

»Trinku ĉi tiujn«, ŝi diris. »Vi fartos multe pli bone.«

Tion ni faris. Summerlee demandis, ĉu estas permesate, ke li ekbruligas sian pipon, kaj ni aliaj fumigis cigaredojn. Tio kvietigis niajn nervojn, mi pensas, sed estis misfaro, ĉar la fumo kreis teruran atmosferon en la sufoka ĉambro. Challenger devis malfermi ventolklapon.

»Kiom longe, Challenger?«, demandis lordo John.

»Eble tri horojn«, tiu respondis, levante la ŝultrojn.

»En la pasinta tempo mi timis«, diris lia edzino. »Sed ju pli mi proksimiĝas al la fino, des pli facila ĝi ŝajnas. Ĉu vi ne pensas, ke ni preĝu, George?«

»Vi preĝu, kara, se vi volas«, la viro respondis afable. »Ni ĉiuj havas niajn proprajn manierojn de preĝado. La mia estas la submeto sub ĉio, kion la sorto sendos al mi – gaja sinsubmeto. La plej alta religio kaj la plej alta scienco ŝajnas unuiĝi en tio.«

»Mi ne povas priskribi mian mensan staton kiel sinsubmeton kaj tiom malpli kiel gajan sinsubmeton«, grumblis Summerlee preter sia pipo. »Mi submetiĝas, ĉar mi devas. Mi konfesas, ke mi preferus plian jaron da vivo por fini mian klasifikadon de la kreto-fosilioj.«

»Via nefinita laboro estas malgranda afero«, diris Challenger pompe, »en komparo kun la fakto, ke mia propra magnum opus[16], La Ŝtuparo de la Vivo, estas nur ekverkita. Miaj cerbo, legado kaj spertoj – fakte, mia tuta unika ekipaĵo – estas densigota en tiu epokfara volumo. Kaj tamen, kiel mi diras, mi submetas min.«

»Mi pensas, ke ni ĉiuj postlasos nefinitaĵojn«, diris lordo John. »Kiu estas via, juna amiko?«

»Mi laboras super libro pri poemoj«, mi respondis.

»Nu, la mondo evitis tion«, diris lordo John. »Sed vi ie ricevos kompenson.«

»Kio pri vi?«, mi demandis.

»Nu, hazarde mi ordigis miajn aferojn kaj estas preta. Mi promesis al Merivale, ke ni iros al Tibeto por ĉasi neĝleopardon en printempo. Sed estas malfacila situacio por vi, sinjorino Challenger, ĉar vi ĵus konstruis ĉi tiun belan hejmon.«

»Kie estas George, tie estas mia hejmo. Sed, ho, kion mi donus por lasta komuna promenado en la freŝa matena aero sur tiuj belaj montetoj!«

Niaj koroj eĥis ŝiajn vortojn. La suno eksplodis tra la gasaj vualoj, kaj la tuta larĝa pejzaĝo estis superŝutita de ora lumo. Dum ni sidis en la malhela kaj venena atmosfero, tiu glora, pura, ventoplena kamparo ŝajnis al ni sonĝo de aparta beleco. Sinjorino Challenger etendis sian manon pro sopiro. Ni prenis niajn seĝojn kaj sidiĝis duoncirkle antaŭ la fenestro. La aero jam estis tre sufoka. Ŝajnis al mi, ke la ombroj de morto proksimiĝis al ni – la lastaj de nia raso. Ĉiuflanke ĝi ĉirkaŭfermis nin kiel nevidebla kurteno.

»Tiu cilindro ne sufiĉos tro longe«, diris lordo John, anhelante por spiro.

»La entenata enhavo varias«, diris Challenger, »depende de la premo kaj la zorgo, per kiuj la oksigeno estis enboteligata. Mi akordas kun vi, Roxton, ke ĉi tiu estas mankohava.«

»Do oni trompis nin dum la lasta horo de niaj vivoj«, amare rimarkis Summerlee. »Bonega fina ilustraĵo pri la povra epoko, en kiuj ni vivas. Nun, Challenger, estas via tempo, se vi volas studi la subjektivajn fenomenojn de fizika malsolvado.«

»Sidiĝu sur la tabureto ĉe mia genuo kaj donu al mi vian manon«, diris Challenger al sia edzino. »Mi pensas, miaj amikoj, ke plia restado en ĉi tiu neeltenebla gaso apenaŭ estas konsilinda. Vi ne volas tion, kara, ĉu?«

Lia edzino iomete ĝemis kaj klinis sian vizaĝon kontraŭ lia gambo.

»Mi vidis la homojn banantajn en Serpentine-lago[17] en vintro«, diris lordo John. »Kiam la ceteraj eniris, vi vidis unu aŭ du tremetantojn sur benko, kiuj enviis la enakviĝintojn. La lastaj uloj havas la plej malfacilan taskon. Mi preferas ekagadon per kaposalto.«

»Do ĉu vi malfermus la fenestron kaj donus vin al la etero?«

»Prefere esti venenata ol sufokata.«

Summerlee kapjesis sian malvolontan konsenton kaj etendis sian maldikan manon al Challenger.

»Ni havis niajn kverelojn en nia tempo, sed ĉio finiĝis«, li diris. »Ni estis bonaj amikoj kaj respektis unu la alian sub la surfaco. Ĝis!«

»Adiaŭ, juna amiko!«, diris lordo John. »La fenestro estas kalfatritaj. Vi ne povas malfermi ĝin.«

Challenger kliniĝis kaj levis sian edzinon, premante ŝin al sia brusto, dum ŝi metis siajn brakojn ĉirkaŭ lian kolon.

»Donu al mi tiun binoklon, Malone«, li diris serioze.

Mi donis ĝin al li.

»Ni redonas niajn animojn en la manojn de la Potenco, kiu donis ilin al ni!«, li kriis per sia tondra voĉo, kaj kun tiuj vortoj li ĵetis la binoklon tra la fenestro.

Antaŭ ol la lasta tinto de la falantaj vitropecoj forpasis, forta kaj dolĉa vento blovis en niajn ruĝiĝintajn vizaĝojn.

Mi ne scias, kiom longe ni sidis en mirplena silento. Tiam, kvazaŭ en sonĝo, mi denove aŭdis la voĉon de Challenger.

»Ni revenis al normalaj kondiĉoj«, li kriis. »La mondo liberiĝis el la venena zono, sed ni solaj de la tuta homaro estas savitaj.«

5 – Mortinta mondo

Mi rememoras, ke ni ĉiuj sidis spiregante sur niaj seĝoj, sentante tiun dolĉan, malsekan sudokcidentan venteton. Ĝi blovis freŝe de la maro, pufigis la muslinajn kurtenojn kaj malvarmigis niajn ruĝajn vizaĝojn. Poste ni ne povis konsenti pri la punkto, kiom longe ni sidis! Ni estis perpleksaj, mirigitaj, duonkonsciaj. Ni ĉiuj estis preparitaj por morto, sed ĉi tiu timiga kaj subita nova fakto – ke ni devas plu vivi, post kiam ni transvivis la homaron, al kiu ni apartenis – frapis nin per la ŝoko de fizika bato kaj lasis nin deprimitaj.

Iom post iom la haltigita mekanismo denove moviĝis; la radoj de memoro turniĝis; ideoj interplektiĝis en niaj mensoj. Ni vidis kun vigla, senkompata klareco la rilatojn inter la pasinteco, la estanteco kaj la estonteco – la vivojn, kiujn ni pasigis kaj la vivojn, kiujn ni devos trapasi. Niaj okuloj turniĝis en silenta teruro al tiuj de niaj amikoj kaj trovis tie la saman demandon.

Homoj, kiuj apenaŭ eskapis baldaŭan morton, bezonas senti ĝojon, sed nin premis terura ondo de plej profunda deprimo. Ĉio sur tero, kion ni iam amis, estis forlavata en la grandan, senfinan, nekonatan oceanon. Ni estis elmetitaj sur ĉi tiu dezerta insulo de mondo sen amikoj, esperoj aŭ aspiroj. Venos kelkjara ŝtelirado kiel ŝakaloj inter la tomboj de la homaro kaj post tio nia malfruiĝinta kaj soleca fino.

»Estas terure, George, terure!« La sinjorino ploris en superŝuto de singultoj. »Se ni estus pasintaj kun la aliaj! Ho, kial vi savis nin? Mi sentas, kvazaŭ ni mortis kaj ĉiuj aliaj vivas.«

La grandaj brovoj de Challenger streĉiĝis en koncentrita penso, dum lia harplena manego fermiĝis sur la etendita mano de lia edzino. Mi rimarkis, ke ŝi ĉiam etendis siajn brakojn al li en problemo kiel infano farus al sia patrino.

»Mi ne estas fatalisto, kiu nepre akceptas sian sorton sen rezisto«, li diris, »mi ĉiam trovis, ke la plej alta saĝo estas aprobo de la aktuala situacio.« Li parolis malrapide, kaj estis vibro de kunsento en lia sonora voĉo.

»Mi ne aprobas vian opinion«, diris Summerlee firme.

»Mi ne vidas, ke via aprobo aŭ malaprobo gravas«, rimarkis lordo John. »Vi devas preni la situacion, sendepende, ĉu vi ĝin kontraŭbatalas aŭ sen plendo akceptas. Do kio estas la kerno, ĉu vi aprobas aŭ ne?«

»Mi ne memoras, ke iu petis nian permeson antaŭ ol la afero komenciĝis, kaj neniu probable petos ĝin nun. Do estas indiferente, kion ni pensas.«

»Estas nur la diferenco inter feliĉo kaj mizero«, diris Challenger kun mensforesta vizaĝo, ankoraŭ karesante la manon de sia edzino. »Vi povas naĝi kun la tajdo kaj havi pacon en menso kaj animo, aŭ vi povas puŝi kontraŭ ĝi kaj estos vundita kaj lacigita. Ĉi tiu afero superas nin, do ni akceptu ĝin tiel, kiel ĝi estas, kaj ne plu parolu pri ĝi.«

»Sed kion ni faru kun niaj vivoj?«, mi demandis, gapante senespere al la blua, sennuba ĉielo. »Kion mi faru, ekzemple? Ne ekzistas gazetoj, tio estas la fino de mia profesio.«

»Kaj ne estas soldatoj, tio estas la fino de mia profesio«, diris lordo John.

»Kaj ne estas studentoj, tio estas mia fino«, kriis Summerlee.

»Sed mi havas miajn edzon kaj domon, do mi povas danki la ĉielon, ke tio ne estas la fino de mia vivo«, diris la sinjorino.

»Ankaŭ ne estas mia fino«, rimarkis Challenger, »ĉar la scienco ne mortis, kaj la katastrofo per si mem donos al ni multajn ekscitajn problemoj por esplorado.«

Li nun malfermis la fenestrojn, kaj ni rigardis la silentan kaj senmovan pejzaĝon.

»Lasu min resumi«, li daŭrigis. »Estis hieraŭ posttagmeze ĉirkaŭ la tria horo, aŭ iom poste, kiam la mondo finfine eniris la venenan zonon kaj tute mergiĝis. Nun estas la naŭa horo. La demando estas, je kioma horo ni forlasis ĝin?«

»La aero estis tre malbona je tagiĝo«, mi diris.

»Poste«, diris sinjorino Challenger, »ĝis la oka horo mi klare sentis la saman sufokiĝon je mia gorĝo kiel je la komenco de la katastrofo.«

»Do ni diru, ke la venena zono forpasis tuj post la oka horo. Dum dek sep horoj la mondo saturiĝis en la venena etero. Dum tiu longa tempo la Granda Ĝardenisto forigis la homan ŝimon, kiu kreskis sur la surfaco de Lia frukto. Ĉu eblas, ke la laboro ne estas komplete farita, do ke aliaj eble pluvivis krom ni?«

»Tiun demandon ankaŭ mi faras«, diris lordo John. »Kial ni estu la solaj ŝtonetoj sur la strando?«

»Estas absurde supozi, ke iu ajn krom ni postvivis«, diris Summerlee kun plena konvinko. »Konsideru, ke la veneno estis tiel damaĝa, ke eĉ viro kiel Malone ĉi tie, kiu estas forta kiel bovo kaj ne havas nervon en sia korpo, apenaŭ povis supreniri la ŝtuparon antaŭ ol li senkonsciiĝis. Ĉu iu ajn povus kontraŭstari dek sep minutojn al ĝi, tiom malpli horojn?«

»Escepte iu antaŭvidis la katastrofon kaj preparis sin, same kiel nia malnova amiko Challenger faris.«

»Tio, mi pensas, estas apenaŭ kredeble«, diris Challenger, elstarigis sian barbon kaj palpebrumis. »La kombino de observado, deduktado, kaj eksterordinara imagopovo, kiu ebligis al mi antaŭvidi la danĝeron, estas io, kion oni apenaŭ atendas dufoje en la sama generacio.«

»Do ĉu via konkludo estas, ke ĉiuj certe mortis?«

»Apenaŭ povas esti dubo pri tio. Ni tamen devas rememori, ke la veneno funkciis de sube supren kaj eble estis malpli damaĝa en la pli altaj tavoloj de la atmosfero. Estas strange, ke la veneno tiel efikas; sed tio prezentas unun el tiuj trajtoj, kiuj havigos al ni estonte fascinan studkampon. Tial oni povas imagi, ke, se oni serĉos postvivantojn, oni turnos siajn okulojn kun plej bonaj esperoj de sukceso al iu tibeta vilaĝo aŭ iu bieno en Alpoj je multaj miloj da futoj super la marnivelo.«

»Bone, konsiderante, ke ne plu estas fervojoj kaj vaporŝipoj, vi povas ankaŭ serĉi postvivantojn sur luno«, diris lordo John. »Sed mi demandas min mem, ĉu la katastrofo finiĝis por ĉiam aŭ nur portempe.«

Summerlee turnis sian kolon por ĉirkaŭrigardi la horizonton. »La aero ŝajnas klara kaj bona«, li diris kun duboplena voĉo, »sed tia ĝi estis ankaŭ hieraŭ. Mi neniel certas, ke ĉio finiĝis.«

Challenger levis la ŝultrojn.

»Ni devas reveni denove al nia fatalismo«, li diris. »Se la mondo spertis ĉi tiun pereon jam antaŭe, kiu ne estas neverŝajna, tiam ĝi certe okazis antaŭ tre longa tempo. Tial ni rajtas esperi, ke pasos longa tempo, ĝis ĝi denove okazos.«

»Tio estas tre bone«, diris lordo John, »sed se vi ricevas tertreman ŝokon, tiam vi probable havos duan ĝuste tuj post la unua. Mi pensas, ke ni streĉu niajn gambojn kaj spiru aeron, dum ni havas la ŝancon. Ĉar nia oksigeno estas elĉerpita, ni povas esti kaptita same ekster kiel en la domo.«

Stranga estis la absoluta letargio, kiu kaptis nin kiel reago post la grandegaj emocioj de la lastaj dudek kvar horoj. Estis kaj mensa kaj fizika, profunda sento, ke nenio gravas kaj ke ĉio estis tedo kaj vana penado. Eĉ Challenger cedis al ĝi kaj sidis sur sia seĝo, kun sia granda kapo klinita sur la manoj kaj kun la pensoj en malproksimeco. Fine lordo John kaj mi kaptis lin je ĉiu brako kaj sufiĉe levis lin surpiede. Ni ricevis nur la koleran rigardon kaj grumblon de malvola mastifo por niaj penoj. Tamen iam ni eliris el nia mallarĝa rifuĝejo en la pli vastan kampon de ĉiutaga vivo, kaj nia normala energio revenis al ni iom post iom.

Sed kion ni ekfaru en tiu tombejo de mondo? Ĉu iam ajn homoj renkontis tiun demandon ekde la elkrepuskiĝo de la tempo? Niaj propraj fizikaj bezonoj, eĉ luksaj, estis certigitaj por la estonteco. Ĉiuj vendejoj de manĝaĵoj, ĉiuj magazenoj de vinboteloj, ĉiuj trezoroj de arto estis je nia dispono. Sed kion ni faru? Kelkaj taskoj allogis nin tuj, ĉar ili estis pretaj al niaj manoj. Ni malsupreniris en la kuirejon kaj metis la du servistojn sur iliajn respektivajn litoj. Ili ŝajnis mortintaj sen sufero, unu en la seĝo ĉe la fajro, la alia sur la kuireja planko. Poste ni enportis la kompatindan Austin el la korto. Liaj muskoloj estis malmolaj kiel tabulo pro la kadavra rigideco. La kuntiriĝo de la tendenoj estis tirinta sian buŝon al malmola sardona rido. Ĉi tiu simptomo estis ofta sur ĉiuj, kiuj mortis pro la veneno. Kien ajn ni iris, ni renkontis tiujn ridantajn vizaĝojn, kiuj ŝajnis moki nian teruran pozicion, ridante silente kaj malgaje pri la malfeliĉaj postvivantoj de la homaro.

»Rigardu ĉi tien«, diris lordo John, kiu paŝadis maltrankvile ĉirkaŭ la manĝoĉambro, dum ni prenis iom da manĝaĵo, »mi ne scias, kion vi pensas pri tio, sed mi ne povas sidi ĉi tie kaj fari nenion.«

»Eble«, respondis Challenger, »vi bonvolu sugesti, kion ni devas fari.«

»Ekmovi nin kaj vidi ĉion, kio okazis.«

»Tion mi ĵus volis proponi.«

»Sed ne en ĉi tiu kampara vilaĝo. Ni povas vidi tra la fenestro, kion ĉi tiu loko povas instrui nin. «

»Kien do ni iru?«

»Al London!«

»Tio estas rapidaj vortoj«, grumblis Summerlee. »Vi eble eltenos piediradon de kvardek mejloj, kaj mi tre bone eltenos la marŝon, sed mi ne certas pri Challenger kun liaj mallongaj, dikaj gamboj.«

Challenger estis tre afliktita.

»Se vi limigus viajn rimarkojn al viaj fizikaj proprecoj, tiam vi konstatus, ke vi havas ampleksan kampon por komentoj«, li kriis.

»Mi tute ne intencis ofendi vin, mia kara Challenger«, kriis nia malĝentila amiko. »Vi ne estas respondeca pri via propra fizikaĵo. Ĉar la naturo donis al vi mallongan, pezan korpon, vi havas ankaŭ mallongajn, dikajn gambojn.«

Challenger estis tro kolera por respondi. Li povis nur grumbli kaj palpebrumi kaj muĝe spiregi. Lordo John rapide intervenis antaŭ ol la disputo perfortiĝis.

»Vi parolis pri marŝado. Kial ni marŝu?«, li diris.

»Ĉu vi proponas preni trajnon?«, demandis Challenger, ankoraŭ bolante pro ĉagreno.

»Kio estas pri la aŭtomobilo? Kial ni ne veturu per ĝi?«

»Mi ne estas fakulo«, diris Challenger, tirante sian barbon. »Samtempe vi pravas supozante, ke la homa intelekto devas esti sufiĉe taŭga por plenumi ĉiun ajn taskon. Via ideo estas bonega, lordo John. Mi mem veturigos vin al London.«

»Vi neniel faros tion«, diris Summerlee kun decidemo.

»Ne, vere, George!«, kriis lia edzino. »Vi provis nur unufoje, kaj vi rememoru, kiel vi frakasis la pordegon de la remizo.«

»Estis momenta manko de koncentriĝo«, diris Challenger memkontente. »Vi povas konsideri la aferon solvita. Mi certe veturigos vin ĉiujn al London.«

Lordo John kvietigis la situacion.

»Kiu tipo estas la aŭto?«, li demandis.

»Humber kun dudek ĉevalpovoj.«

»Nu, mi veturigis tian dum jaroj«, li diris. »Je George!«, li aldonis. »Mi neniam pensis, ke iam en mia vivo mi prenas la tutan homaron per unu ŝarĝo. Estas nur loko por kvin personoj, se mi ĝuste rememoras. Preparu vin, kaj mi staros prete ĉe la pordo je la deka horo.«

Precize je la nomita horo la aŭto veturis ronronante kaj kraketante el la korto kun lordo John ĉe la stirilo. Mi sidis apud li, dum la sinjorino estis premita kiel bufroŝtato inter la malamikajn virojn. Tiam lordo John malstreĉis la bremson, ŝanĝis per la rapidumŝaltilo de la unua ĝis la tria rapidumo, kaj ni ekvojaĝis al la plej stranga ekskurso, kiun iam ajn homoj faris, ekde kiam la homo venis sur Teron.

Bildigu al vi la belecon de la naturo en tiu aŭgusto, la freŝecon de la matena aero, la oran brilon de la somera sunbrilo, la sennuban ĉielon, la abundan verdon de la arbaro de Sussex kaj la montetojn kovritajn de profunde purpura eriko. Dum vi rigardas la multkoloran belecon de la sceno, ĉiuj pensoj pri la katastrofo forpasus el via spirito, se ne estus unu malgaja signo – tiu solena, ĉioampleksa silento. Estas malforta zumado de vivo, kiu trapenetras dense loĝitan landon, tiel profunda kaj konstanta, ke oni ĉesas observi ĝin, kiel loĝanto apud maro perdas ĉian percepton pri la konstanta murmurado de la ondoj. La pepado de birdoj, la zumado de insektoj, la malproksima eĥo de voĉoj, la mallaŭta brutaro, la fora bojado de hundoj, muĝado de trajnoj kaj sonorado de ĉaroj – ĉi ĉio formas unikan malaltan, senĉesan melodion, kiu frapetas la orelon, sed al kiu oni ne donas atenton. Nun ni sentis ties mankon. Ĉi tiu morta silento estis terura. Ĝi estis tiel solena, tiel impona, ke la zumado kaj sonado de nia aŭtomobilo ŝajnis nepravigebla entrudo, maldeca malatento al la moŝta kvieteco, kiu kuŝis kiel mortotuko super kaj ĉirkaŭ la ruinoj de la homaro.

Estis malgaja silento, en kiu altaj nuboj de fumo leviĝis ie kaj tie el brulantaj konstruaĵoj tra la kamparo. Ĝi estis kiel malvarma blovo en niaj koroj, dum ni ĉirkaŭrigardis la gloran panoramon de la pejzaĝo.

Kaj jen estis la mortintoj! Komence tiuj senfinaj grupoj da grimacantaj kaj rikanantaj vizaĝoj plenigis nin per teruro.

Tiel vigla kaj forta estis la impreso, ke mi denove kaj denove mi travivas tiun malrapidan veturon en la valon preter la vartistino kun la du infanoj, la vidon al la maljuna ĉevalo genuanta inter la timonparo, al la fiakristo tordite sidanta sur sia sidilo kaj al la juna viro puŝe malfermanta pordon por salti el la veturilo. Malsupre kuŝis en salata konfuzo ses rikoltistoj, iliaj membroj interkruciĝis, iliaj mortaj, senmovaj okuloj rigardas supren al la brilo de la ĉielo. Ĉi ĉion mi vidas kiel sur foto. Sed baldaŭ pro la kompatema zorgado de naturo la tro ekscititaj nervoj reagis malpli forte. La amplekso de la teruro malebligis personan konsternon. Individuoj kunfandiĝis al grupoj, grupoj al homamasoj, homamasoj al universala fenomeno, kiun oni baldaŭ akceptis kiel la neeviteblan detalon de ĉiu sceno. Nur ie kaj tie, kie iuj aparte brutalaj aŭ groteskaj okazaĵoj kaptis la atenton, la menso denove komprenis kun subita ŝoko la personan kaj homan tragedion.

Kortuŝa estis la sorto de la infanoj. Ĝi plenigis nin kun la plej forta sento de netolerebla maljusto. Ni povus plori – sinjorino Challenger ploris – kiam ni preterpasis la graflandan lernejon kaj vidis la longan vicon de malgrandaj figuroj dise kuŝantaj laŭ la vojo. Ili estis senditaj hejmen de siaj teruritaj instruistoj kaj rapidantaj al siaj gepatroj, kiam la veneno kaptis ilin.

Multaj homoj staris ĉe la malfermitaj fenestroj de siaj domoj. En Tunbridge Wells estis apenaŭ iu, kiu ne havis tiun fiksrigardan, ridetantan vizaĝon. En la lasta momento la neceso de aero kaj la avido je oksigeno estis pelintaj ilin al la fenestro. La trotuaroj estis plenaj de viroj kaj virinoj, senĉapelaj kaj senkufaj, kiuj estis elkurintaj el la domoj. Multaj el ili estis falintaj sur la straton. Bonŝance lordo John estis sperta ŝoforo, ĉar estis malfacile elekti senbaran vojon. Trapasante la vilaĝojn aŭ urbojn, ni veturis je rapido de homa paŝado. Mi rememoras, ke unufoje, kontraŭe de la lernejo de Tonbridge, ni devis halti iom da tempo kaj forporti la korpojn, kiuj baris nian vojon.

Kelkaj malgrandaj, tre impresaj bildoj elstaras en mia memoro el la longe etendiĝanta panoramo de morto sur la ŝoseoj de Sussex kaj Kent. Unu estis tiu de bonega, brilanta aŭtomobilo staranta ekster gastejo en la vilaĝo de Southborough. En ĝi veturis, kiel mi supozis, kelkaj plezurvojaĝantoj revenantaj de Brighton aŭ de Eastbourne. Estis tri virinoj en multkoloraj vestaĵoj, ĉiuj junaj kaj belaj, unu el ili kun pekina hundo sur la sino. Kun ili estis diboĉeme aspekta maljuna viro kaj juna aristokrato kun monoklo ankoraŭ en la okulo, lia cigaredo brulinta ĝisstumpe inter la fingroj de lia gantita mano. Morto certe atingis ilin tute subite kaj fikstenis sur la sidiloj. Ili similis al dormantoj, nur la maljunulo estis elŝirinta sian kolumon en la lasta momento por spiri. Ĉe unu flanko de la aŭto kelnero kaŭris kun iuj rompitaj glasoj sur pleto proksime de la piedbreto. Sur la alia flanko du vagabondoj en ĉifonoj, viro kaj virino, kuŝis tie, kie ili estis falintaj. La viro ankoraŭ etendis sian longan, maldikan brakon, petante almozon lastfoje en sia vivo. Unusola momento egaligis aristokraton, kelneron, vagabondon kaj hundon kaj ŝanĝis ilin al senviva kaj dissolviĝonta protoplasmo.

Mi rememoras alian eksterordinaran bildon, kiun ni vidis kelkajn mejlojn ekster Sevenoaks direkte al London. Estas granda monaĥinejo sur la maldekstra flanko kun longa, verda deklivo antaŭ ĝi. Sur ĉi tiu deklivo estis kunvenintaj multaj lernejanoj, ĉiuj genuantaj en preĝo. Antaŭ ili kuŝis vico da monaĥinoj, kaj pli alte sur la deklivo, turniĝinta al ili, plia figuro, kiun ni prenis por la abatino. Male al la plezurvojaĝantoj en la aŭtomobilo, ĉi tiuj homoj ŝajnis avertitaj pri la danĝero kaj mortis en bela komuneco, la instruintoj kaj la instruitoj, kunvenintaj por sia lasta komuna leciono.

Mia spirito ankoraŭ estas en duonebria stato pro tiu terura sperto, kaj mi vane serĉas vortojn por priskribi la emociojn, kiujn ni sentis. Eble estas plej bone kaj plej saĝe eĉ ne provi tion, sed simple prezenti la faktojn.

Eĉ Summerlee kaj Challenger estis senkuragâj, kaj la lordo kaj mi aŭdis nenion de niaj geamikoj malantaŭ ni escepte de foja plendo de la sinjorino. Lordo John estis tre okupata de stirado de la aŭto preter la obstakloj sur la strato kaj havis nek emon nek tempon por interparolo. Unu frazon li ripetis ĝis laciĝo. Ĝi restis en mia memoro kaj fine igis min ridi, ĉar ĝi priskribis tiun tagon de pereo:

»Bela faro! Jen!«

Tio estis lia elvoko je ĉiu freŝa kaj nekredebla kombino de morto kaj katastrofo aperanta antaŭ ni. »Bela faro! Jen!«, li kriis, dum ni malsuprenveturis de la monteto de Rotherfield, kaj estis plia »Bela faro! Jen!« dum ni trairis la dezerton de morto en High Street de Lewisham kaj Old Kent Road.

Estis ĉi tie, kie ni ricevis subitan kaj nekredeblan ŝokon. El la fenestro de modesta angula domo aperis poŝtuko flirtanta ĉe la fino de longa, maldika homa brako. Neniam alvido de neatendita morto kaŭzis, ke niaj koroj haltis kaj tiam furioze batis, kiel faris ĉi tiu nekredebla vivindiko. Lordo John veturigis la aŭton ĝis la stratkurbo, kaj post momento ni kuris tra la malfermita pordo de la domo kaj supren laŭ la ŝtuparo al la antaŭa ĉambro de la dua etaĝo, el kiu la tuketo svingiĝis.

Tre maljuna damo sidis sur seĝo apud la malfermita fenestro, kaj proksime al ŝi kuŝis laŭlarĝe sur dua seĝo cilindro da oksigeno. Ĝi estis pli malgranda sed de la sama speco kiel tiuj, kiuj savis niajn proprajn vivojn. Ŝi turnis sian maldikan, malgrasiĝintan vizaĝon kun okulvitroj al ni, dum ni kolektiĝis en la koridoro.

»Mi timis, ke mi estas sola ĉi tie por ĉiam«, ŝi diris, »ĉar mi estas handikapa kaj ne povas moviĝi.«

»Nu, sinjorino«, respondis Challenger, »estas bonŝanco, ke ni hazarde preterveturis.«

»Mi faras tre gravan demandon al vi«, ŝi diris. »Sinjoroj, mi petas, ke vi estu sinceraj al mi. Kiun efikon havos ĉi tiuj okazaĵoj al la akcioj de London and North-Western Railway?«

Ni devus ridi, se ne estus tiu tragika entuziasmo, per kiu ŝi atendis nian respondon. Sinjorino Burston, ĉar tiel ŝi nomiĝis, estis maljuna vidvino, kies tutaj enspezoj dependis de malgranda posedo de ĉi tiu stoko. Ŝia vivo dependis de la kresko kaj falo de la dividendo, kaj ŝi ne havis alian koncepton de ekzistado ol tiun, kiu estis influata de la akcia kurzo. Vane ni atentigis ŝin, ke la tuta mono en la mondo nun estis je ŝia dispono kaj samtempe senutila, post kiam ŝi prenis ĝin. Ŝia malnova menso ne adaptiĝis al la nova ideo, kaj ŝi laŭte ploris pro sia malaperinta akciaro. »Tiuj estis mia tuta proprieto«, ŝi ploris. »Se ili forestas, mi povas morti.«

El ŝia lamentado ni eksciis, kial ĉi tiu malforta malnova planto transvivis, kvankam la tuta granda arbaro falis. Ŝi estis konfirmita handikapulo kaj astmulo. Oksigeno estis preskribita kontraŭ ŝia malsano, kaj la cilindro estis en ŝia ĉambro en la momento de la krizo. Ŝi memkompreneble enspiris la gason laŭ sia kutimo, kiam ŝia spirado malfaciliĝis. Ĝi donis al ŝi faciliĝon, kaj iom post iom disdonante sian provizon, ŝi sukcesis travivi la nokton. Fine ŝi ekdormis kaj vekiĝis pro la zumado de nia aŭtomobilo. Estis neeble kunpreni ŝin, tial ni aranĝis por ŝi ĉiujn vivnecesaĵojn kaj promesis interkomuniki kun ŝi plej malfrue post du tagoj. Tiel ni forlasis ŝin, kaj ŝi ploris amare pro siaj malaperintaj akcioj.

Kiam ni proksimiĝis al Thames-rivero, la obstrukcoj en la stratoj fariĝis pli embarasaj. Kun grandaj penoj ni pasis trans London Bridge-ponton. La aliro al ĝi de la Middlesex-flanko estis plenŝtopita de staranta trafiko de unu ekstremo al alia, kaj tial ĉia pluveturado en tiu direkto estis malebla. Ŝipo hele brulis en unu el la aliĝejoj proksime de la ponto, kaj la aero estis plena de drivantaj fulgeroj kaj de peza akra odoro de flamoj. Estis nubo de densa fumo ie proksime de Houses of Parliament, sed de nia loko estis neeble konstati, kio brulis.

»Mi ne scias, kion vi pensas«, rimarkis lordo John, haltiginte la motoron, »sed ŝajnas al mi, ke la kamparo ne estas tiel malgaja kiel la urbo. Morta London agacas min. Mi pledas por trarigarda rondiro kaj posta reveturo al Rotherfield.«

»Mi konfesas, ke mi ne vidas, kion ni povas esperi ĉi tie«, diris profesoro Summerlee.

»Samtempe«, diris Challenger, lia laŭta voĉo strange eksplodis meze de la silento, »estas malfacile imagi al ni, ke el sep milionoj da homoj estas nur tiu maljunulino, kiu sukcesis transvivi la katastrofon pro iuj apartecoj de sia malsano aŭ alia incidento.«

»Se estas aliaj, kiel ni povas esperi trovi ilin, George?«, demandis la sinjorino. »Kaj tamen mi konsentas kun vi, ke ni ne reiru antaŭ ol ni provis ĉion eblan por trovi pliajn transvivintojn.«

Elirinte el la aŭto kaj lasante ĝin apud la trotuarrando, ni iris kun kelkaj malfacilaĵoj sur la kadavroplena trotuaro de King-William-Strato kaj eniris la malfermitan pordon de granda asekurejo. Ĝi estis angula domo, kaj ni elektis ĝin kiel observejon. Suprenirante la ŝtuparon, ni trapasis ion, kion mi supozis esti la konferencejo, ĉar ok maljunaj viroj sidis ĉirkaŭ longa tablo en ĝia mezo. La alta fenestro estis malfermita, kaj ni ĉiuj eliris sur la balkonon. De ĝi ni povis vidi la homplenajn urbajn stratojn kondukantajn ĉiudirekte, dum sub ni la vojo estis nigra de unu flanko al alia pro la supraĵoj de la senmovaj taksioj. Preskaŭ ĉiuj staris kun siaj antaŭoj en eksterurba direkto, tiel montrante, ke la teruritaj viroj de la urbocentro en la lasta momento vane klopodis reiri kaj aliĝi al siaj familioj en la antaŭurboj aŭ la kamparo. Jen kaj jen meze de modestaj fiakroj elstaris grandaj, latune brilaj aŭtomobiloj de iuj riĉaj magnatoj, pinĉpreme haltigitaj de senmova trafiko. Ĝuste sub ni staris tia bonega kaj luksa ĉaro kun la posedanto, dika maljunulo, kiu klinis duone sian krudan korpon tra la fenestro, kaj etendis sian fortan manon, brilantan de diamantoj, kvazaŭ li instigus sian ŝoforon fari lastan penon elrompi el la interpuŝiĝo.

Dekduo da aŭtobusoj elstaris kiel insuloj el ĉi tiu inundo. La pasaĝeroj kuŝis sur la tegmentoj zigzage kaj unu kruce kontraŭ la aliaj kiel infanludiloj en infanvartejo. Fortika policano staris sur larĝa lampa piedestalo en la mezo de la strato, klinante sian dorson kontraŭ la fosto en tiel natura sinteno, ke estis malfacile realigi, ke li ne vivis. Ĉe liaj piedoj ĉifona gazetvendisto kuŝis kun sia pakaĵo da paperoj sur la tero apud si. Gazet-ĉaro staris blokite de la homamaso, kaj ni povis legi la grandajn literojn nigrajn sur flava fono: »Interbatalo ĉe Lords. Distrikta Matĉo Interrompita.« Tio devis esti la plej frua eldono, ĉar estis aliaj afiŝoj kun la fraplinio: »Ĉu Tio Estas la Fino? Granda Scienca Averto.« Kaj alia legiĝis: »Ĉu Estas Challenger Pravigita? Malbonaŭguraj Onidiroj.«

Challenger montris al sia edzino ĉi-lastan afiŝon, kiu leviĝis kvazaŭ standardo alten super la homamason. Mi povis vidi, kiel li elpuŝis sian bruston kaj karesis sian barbon, rigardante ĝin. Plaĉis al li kaj flatis tiun kompleksan spiriton, ke London mortis kaj samtempe diskonigis liajn nomon kaj vortojn. Liaj sentoj estis tiel evidentaj, ke ili vekis la sardonan komenton de lia kolego.

»En la brilo de la planklumoj ĝis la lasta sekundo, Challenger«, li rimarkis.

»Tiel ŝajnas«, li respondis memkontente. »Nu«, li aldonis kun rigardo al la panoramo de stratoj, kiuj estis silentaj kaj sufokitaj de morto, »mi ne vidas kaŭzon, kial ni restu pli longe en London. Mi proponas, ke ni tuj reiru al Rotherfield kaj tiam interkonsiliĝu, kiel ni plej profitdone uzos la jarojn kuŝantajn antaŭ ni.«

Mi volas raporti pri nur unu plia sceno, kiun ni vidis dum la veturo el la mortinta urbo. Ni decidis iri en la malnovan preĝejon de St. Mary’s, kiu troviĝis proksime de la loko, kie nia aŭto atendis nin. Elektante nian vojon inter la dise kuŝantaj korpoj sur la ŝtupoj, ni puŝe malfermis la svingopordon kaj eniris. Estis miriga vido. La preĝejo estis plenplena de genuantaj figuroj en ĉiu korpoteno de petego kaj humileco. En la lasta terura momento la timigitaj homoj subite alfrontis la terurajn realaĵojn, kiuj ĉiam pendas super ni. Ili estis rapidintaj en tiun malnovan urban preĝejon, en kiu dum generacioj apenaŭ okazis diservo. Tie ili kaŭris surgenue, kunpremiĝinte kiel eble plej proksime, multaj el ili eĉ ne deprenis siajn ĉapelojn, dum super ili juna viro en laika robo parolis al ili el la ambono, kiam li kaj ili estis venkitaj de la sama sorto. Kiel Pulĉinelo[18] en budo li kuŝis nun kun sia kapo kaj du senfortaj brakoj pendantaj super la sojlo de la ambono. Tio estis premsonĝo, la griza, polva preĝejo, la vicoj da turmentitaj homoj, la tristo kaj silento de ĉio. Ni moviĝis kun mallaŭta flustrado, irante sur niaj piedfingroj.

Subite mi havis ideon. Ĉe angulo de la preĝejo, proksime al la pordo, staris la antikva baptujo, kaj malantaŭ ĝi estis profunda niĉo, en kiu pendis la ŝnuroj de la sonoriloj. Kial ni ne sendu mesaĝon ekster Londonon, kiu kondukus al ni iun ajn, kiu ankoraŭ vivas? Mi kuris transen, kaj tirante ŝnuron, mi estis surprizita, kiel malfacile estas svingi la sonorilon. Lordo John sekvis min.

»Ĉe Dio, juna amiko!«, li diris, demetante sian mantelon. »Vi havis grandiozan ideon. Ankaŭ mi prenos la ŝnuron, kaj baldaŭ ni movos ĝin.«

Sed la sonorilo estis tro peza. Nur post kiam Challenger kaj Summerlee kunigis siajn pezojn kun niaj, ni aŭdis muĝadon kaj sonoradon super niaj kapoj, kio diris al ni, ke la granda frapilo disaŭdigis sian muzikon. Malproksimen super morta London sonadis nia mesaĝo pri kamaradeco kaj espero al iu ajn kunvivanto. Tiu forta, metala voko ĝojigis niajn korojn, kaj ni dediĉis nin tiom pli fervore al nia laboro. Ĉiu suprentiro de la ŝnuro levis nin du futojn alten de la planko, sed ni retiris ĝin malsupren per komuna streĉo. Challenger, la plej malgranda el ĉiuj, dediĉis sian tutan forton al la tasko, saltante alten kaj falante kiel monstra taŭrorano kaj kvakante kun ĉiu tiro. Mankis nur pentristo, kiu faras bildon de la kvar aventuristoj, la kamaradoj de multaj strangaj danĝeroj en la pasinteco, kiujn la sorto elektis por tia eksterordinara travivaĵo. Dum duonhoro ni laboris, la ŝvito fluis de niaj vizaĝoj, niaj brakoj kaj dorsoj doloris pro la penado. Poste ni iris en la portikon de la preĝejo kaj rigardis fervore supren kaj malsupren laŭ la silentaj, plenplenaj stratoj. Neniu sono, neniu moviĝo respondis nian alvokon.

»Ne utilas. Neniu postrestis«, mi kriis.

»Nenio plu estas farenda«, diris sinjorino Challenger. »Pro Dio, George, ni reiru al Rotherfield. Plia horo en ĉi tiu terura, silenta urbo frenezigus min. «

Ni eniris la aŭton sen plia vorto. Lordo John turnis kaj direktis ĝin suden. Al ni la ĉapitro ŝajnis fermita. Ni ne antaŭvidis la strangan novan ĉapitron, kiu estis malfermota.

6 – Ĝenerala vekiĝo

Kaj nun mi venas al la fino de tiu eksterordinara okazaĵo. Ĝi elstaros pro sia graveco ne nur en niaj propraj malgrandaj, individuaj vivoj, sed en la ĝenerala historio de la homaro kiel alta monto el inter sabloamasoj. Nia generacio estis elektita por tre aparta sorto, ĉar ĝi spertis tiel mirindan aferon. Kiom longe la efiko daŭros, kiom longe la homaro konservos la humilecon kaj respekton, kiujn tiu granda ŝoko instruis al ĝi, tion montros nur la estonteco. Mi pensas, ke oni povas diri kun certeco, ke nia vivo neniam estos tute la sama kiel en pasinteco. Neniam ni komprenis, kiel senpovaj kaj sensciaj ni estas, kaj kiel nin tenas nevidebla mano, ĝis la momento, kiam tiu mano ŝajnis fermi sin kaj frakasi nin. La morto estis proksima al ni. Ni scias, ke iam ajn ĝi povos denove reveni. Tiu malĝojiga proksimeco ombras niajn vivojn. Kiu povas nei, ke en tiu ombro kreskis kaj realiĝis en ni la sento de devo, la sento de seriozeco kaj respondeco, la aprezo de la graveco kaj de la enhavoj de la vivo, la forta deziro de evoluado kaj plibonigado, kaj ke tio trapenetris la tuton de la socio?

Preter sektoj kaj preter dogmoj nun okazas ŝanĝo de perspektivo, ŝanĝo de niaj interrilatoj, nova kompreno, ke ni estas sensignifaj kaj efemeraj estaĵoj kaj dependas de la indulgo kaj favoro de iu malvarma vento el neniejo. Konsiderante tion, la mondo estiĝis tiom serioza, tamen ĝi ne estiĝis malĝojiga loko. Ni lernis, ke la sobraj kaj moderaj plezuroj de la nuntempo estas pli profundaj kaj pli saĝaj ol la brua, malsaĝa hasto, en kiu ni pasigis la malnovajn tagojn, ĉasante ĝuojn. Tiuj tagoj estas freŝaj en nia memoro kaj tamen jam neimageblaj. Tiu malplena vivo, kiu estis fordandata per sencela vizitado kaj revizitado, en la zorgado pri grandaj kaj nenecesaj mastrumoj, en la preparado kaj manĝado de pompaj kaj tedaj festenoj, nun trovas ripozon kaj sanon en la legado, la muziko, la harmonia familia komuneco. Tio devenas de pli simpla kaj pli saĝa disdivido de la tempo. Kun pli granda sano kaj pli granda plezuro la homoj estas pli riĉaj ol antaŭe. Per pli grandaj depagoj al komuna fonduso ni plialtigis la vivnivelon sur la insuloj.

Estas disputoj pri la ĝusta horo de la granda vekiĝo. Oni ĝenerale konsentas, ke krom la diferenco de horloĝoj eble estis lokaj kaŭzoj, kiuj influis la efikon de la veneno. Certe en ĉiu aparta distrikto la reviviĝo okazis praktike samtempe. Estas multaj atestantoj, ke la Big Ben-horloĝo montris dek minutojn post la sesa horo. La Reĝa Astronomo fiksis la horon en Greenwich je la dek-dua minuto post la sesa horo. Aliflanke, Laird Johnson, tre kapabla observanto de Orienta Anglio, notis la sesan kaj dudek. Sur Hebridoj estis la sepa. En nia propra kazo ne povas esti dubo, ĉar mi sidis en la laborĉambro de Challenger kun lia preciza kronometro antaŭ mi. Estis kvarono post la sesa horo.

Mi sentis fortan deprimon. La entuta efiko de ĉiuj teruraj bildoj, kiujn ni vidis dum nia vojaĝo, afekciis mian animstaton. Pro mia abunda sano kaj bonega korpa energio spiritaj perturboj estis maloftaj okazaĵoj. Mi havis la irlandanan kapablon vidi brilan lumeton trans ĉiu mallumo. Sed nun la malhelo estis terura kaj neforigebla. Miaj amikoj sidis malsupre, farante planojn por la estonteco. Mi sidis apud la malfermita fenestro, mia mentono ripozis sur mia mano kaj nia mizera situacio okupis mian pensadon. Ĉu ni povos pluvivi? Jen la demando, kiun mi faris al mi. Ĉu eblis ekzisti sur mortinta mondo? En fiziko granda korpo altiras al si la pli malgrandan. Ĉu ni ne sentus superfortan altiron de tiu amaso da homaj korpoj, kiu forpasis en nekonatan ejon? Kiel estos la fino? Ĉu la veneno revenos? Aŭ ĉu la tero estos neloĝebla pro la mortigaj produktoj de universala kadukiĝo? Aŭ, fine, ĉu nia terura situacio detruus la ekvilibron de niaj mensoj? Grupo da frenezaj homoj sur mortinta mondo! Mia spirito pripensis ĉi tiun lastan teruran ideon, kiam bruo igis min rigardi malsupren sur la vojon sub mi.

La maljuna fiakra ĉevalo supreniris la monteton!

Samtempe mi aŭdis pepadon de birdoj, iu tusis en la korto sube, kaj mi konsciiĝis pri movado sur la pejzaĝo. Kaj mi rememoras, ke estis tiu absurda, magra, maljunega fiakra ĉevalo, kiu altiris mian rigardon. Malrapide kaj anhelante ĝi grimpis sur la deklivon. Tiam mia okulo moviĝis al la ŝoforo rektiĝinta sur la seĝo, kaj fine al la junulo, kiu klinis sin ekster la fenestron en ekscito kaj kriis instrukcion al la fiakristo. Ili ĉiuj estis sendube kaj eĉ bataleme vivaj!

Ĉiuj vivis denove! Ĉu ĉio estis iluzio? Ĉu estis imageble, ke tiu tuta incidento kun la venena zono estis artifika sonĝo? Dum momento mia surprizita cerbo vere pretis kredi tion. Tiam mi hazarde vidis la veziketon, kiu kreskis sur mia mano el frotvundo de la ŝnuro de la urba sonorilo. Do ĉio estis reala, kaj nun la mondo revigliĝis. La vivo revenis per plena forto al la planedo. Nun, dum miaj okuloj vagis sur grandioza pejzaĝo, mi vidis vivon en ĉiu direkto. Je mia miro ĉiu daŭrigis la saman movon, en kiu ĝi estis haltigita. Jen la golfludantoj. Ĉu eblis, ke ili daŭrigis sian ludon? Jes, estis iu ludanto drajvanta pilkon de sur markbastono, kaj jen alia grupo sur la verdejo pretigis sin por entruigi la pilkon. La rikoltantaj kampuloj malrapide revenis al sia laboro. La vartistino frapetis unun el siaj zorgatoj kaj tiam komencis puŝi la infanĉareton supren sur la monteton. Ĉiuj indiferente reprenis la fadenon ĝuste en la punkto, kie ili faligis ĝin.

Mi rapidis malsupren. La antaŭĉambra pordo estis malfermita, kaj mi aŭdis la laŭtajn voĉojn de miaj amikoj en la korto. Ni ĉiuj manpremis kaj ridis, kaj Mrs. Challenger kisis nin ĉiujn pro emocio, antaŭ ol ŝi finfine ĵetis sin en la ursan brakumon de sia edzo!

»Sed ili ne povis dormi!«, kriis lordo John. »Je la diablo, Challenger, vi ne volas kredigi min, ke tiuj homoj dormis kun gapantaj okuloj kaj rigidaj membroj kaj tiu terura morta rikano sur siaj vizaĝoj!«

»Povis esti fenomeno nomata katalepsio«, diris Challenger. »Oni observis ĝin malofte en la pasinteco kaj konstante prenis ĝin por morto. Dum ĝi okazas, la temperaturo falas, la spirado malaperas, la korbatoj estas nedistingeblaj – fakte, ĝi estas morto, krom ke ĝi estas efemera. Eĉ plej ampleksa menso« – ĉi tie li fermis la okulojn kaj afektis – »apenaŭ povis elpensi tian universalan eksplodon.«

»Vi povas nomi ĝin katalepsio«, rimarkis Summerlee, »sed finfine tio estas nur nomo. Ni scias same malmulte pri la rezulto kiel pri la veneno, kiu kaŭzis ĝin. Esence ni povas diri, ke la venena etero produktis portempan morton.«

Austin sidis kaŭre sur la piedbreto de la aŭto. Estis lia tusado, kiun mi estis aŭdinta desupre. Li estis teninta sian kapon silente, kaj nun murmuris al si mem kaj ekzakte pririgardis la aŭton.

»Juna stultulo!«, li grumblis. »Ne povis ne tuŝi la aŭton!«

»Kio okazis, Austin?«

»La lubrikaĵoj dum la tuta tempo fluis el la ujoj, sinjoro. Iu fuŝis la aŭton. Mi pensas, ke tiu juna ĝardenisto kulpas, sinjoro. «

Lordo John aspektis kulpe.

»Mi ne scias, kio okazis al mi«, daŭrigis Austin, ŝanceliĝe leviĝante. »Mi memoras, ke mi sentis min malforte, kiam mi purigis la aŭton per akvoŝprucado. Ŝajne mi mispaŝis sur la piedbreto kaj faletis. Sed mi ĵuras, ke mi neniam lasis la kranojn de la lubrikiloj malfermitaj.«

En konciza rakonto ni raportis al la mirigita Austin, kio okazis al li mem kaj al la mondo. Ankaŭ la misteron de la gutantaj lubrikiloj ni klarigis al li. Li aŭskultis kun profunda nekredemo, kiam ni rakontis, ke amatoro veturigis lian aŭton, kaj montris nesatigeblan intereson pri niaj spertoj en la dormanta urbo. Mi memoras la komenton, kiun li faris post la raporto.

»Ĉu vi veturis preter la Banko de Anglio, sinjoro?«

»Jes, Austin.«

»Kun ĉiuj milionoj da pundoj interne kaj ĉiuj dungitoj dormantaj?«

»Tiel estis.«

»Kaj mi ne estis tie!«, li ĝemis kaj turnis sin malgaje al la akvoŝprucado de la aŭto.

Estis subita muĝado de radoj sur gravelo. La malnova fiakro alvenis al la pordo de Challenger. Mi vidis la junan pasaĝeron eliri. Post momento la servistino aperis en nia ĉambro kun nomkarto sur pleto. Ŝi aspektis tiel hirte kaj perplekse, kvazaŭ en tiu momento ŝi estus vekita el la plej profunda dormo. Challenger sovaĝe puŝspiris, rigardante la karton, kaj liaj dikaj nigraj haroj ŝajnis stariĝi pro kolero.

»Gazetisto!«, li grumblis. Poste kun malaproba rideto: »Finfine estas memkompreneble, ke la tuta mondo scivolas, kion mi pensas tiu epizodo.«

»Tio apenaŭ povas esti lia tasko«, diris Summerlee, »ĉar li estis survoje en sia fiakro antaŭ ol la krizo venis.«

Mi rigardis la karton: »James Baxter, Londona korespondanto, New York Monitor. «

»Ĉu vi akceptos lin?«, diris mi.

»Ne mi.«

»Ho, George! Vi estu pli afabla kaj pli helpema al aliaj. Certe vi lernis ion el tio, kion ni travivis. «

»Tsts.« Li malvole klakis per lango kaj kapneis.

»Venena bredaĵo! Eh, Malone? La plej malbona fiherbo de la moderna civilizo, la servema ilo de ĉarlatanoj kaj la malo de la memrespekta homo! Kiam ili iam skribis bonan vorton pri mi?«

»Kiam vi iam diris bonan vorton al ili?«, mi respondis. »Venu, sinjoro, ĉi tiu estas fremdulo, kiu faris vojaĝon por vidi vin. Mi certas, ke vi ne estos malĝentila al li.«

»Nu, nu«, li grumblis, »vi venu kun mi kaj faru la interparolon. Mi anticipe protestas kontraŭ tia skandala invado en mian privatan vivon.« Murmurante li venis post mi, ŝanceliĝante kiel kolera kaj sufiĉe malbonhumora mastifo.

La ŝika juna usonano eltiris sian kajeron kaj tuj plonĝis en sian temon.

»Mi venis, sinjoro«, li diris, »ĉar niaj homoj en Ameriko tre ŝatas aŭdi detalojn pri ĉi tiu danĝero, kiu laŭ vi premas la mondon.«

»Mi konas neniun danĝeron, kiu nun premas la mondon«, Challenger respondis malafable.

La gazetisto rigardis lin kun surprizo.

»Mi aludis, sinjoro, la ŝancojn, ke la mondo povus renkonti zonon de venena etero.«

»Mi nun ne vidas tiun danĝeron«, diris Challenger.

La gazetisto aspektis eĉ pli perplekse.

»Vi estas profesoro Challenger, ĉu ne?«, li demandis.

»Jes, sinjoro, tio estas mia nomo.«

»Mi do ne komprenas, kiel vi povas diri, ke ne ekzistas tiu danĝero. Mi aludas al via propra letero, publikigita sub via nomo en London Times de ĉi tiu mateno.«

Estis la vico de Challenger aspekti surprizite.

»Ĉu ĉi-matene?«, li diris. »London Times ne aperis ĉi-matene.«

»Certe, sinjoro«, diris la usonano afable, »vi devas konfesi ke London Times estas ĉiutaga ĵurnalo.« Li tiris ekzempleron el sia interna poŝo. »Jen la letero, kiun mi aludas.«

Challenger subridis kaj frotis siajn manojn.

»Mi komencas kompreni«, li diris. »Do ĉu vi legis ĉi tiun leteron hodiaŭ matene?«

»Jes, sinjoro.«

»Kaj ĉu venis tuj por intervjui min?«

»Jes, sinjoro.«

»Ĉu vi observis ion nekutiman dum la alvojaĝo?«

»Nu, verdire, viaj homoj ŝajnis pli viglaj kaj ĝenerale pli familiaraj ol mi iam vidis ilin. La bagaĝoportisto rakontis al mi amuzan travivaĵon, kaj tio estis nova sperto por mi en ĉi tiu lando. «

»Nenio alia?«

»Nu, sinjoro, ne laŭ mia memoro.«

»Nu, nun, je kioma horo vi forlasis Victoria-stacion?«

La usonano ridetis.

»Mi venis ĉi tien por intervjui vin, profesoro, sed nun ni interŝanĝas la taskojn. Vi faras la plejparton de la demandoj.«

»Estas interese por mi. Ĉu vi rememoras la horon?«

»Certe. Estis la dua kaj duono.«

»Kaj vi alvenis?«

»Je la kvara kaj duono.«

»Kaj vi dungis fiakron?«

»Tiel estis.«

»Kiom longa, vi supozas, estas la distanco al la stacidomo?«

»Nu, mi taksas ĉirkaŭ du mejlojn.«

»Do kiom longe vi pensas, ke la veturo daŭris?«

»Nu, eble duonhoron, kun tiu astmulo en la antaŭo.«

»Do estu la tria?«

»Jes, aŭ malmultaj minutoj post ĝi.«

»Rigardu vian horloĝon.«

La usonano faris tion kaj poste rigardis nin surprizite. »Kion diri!« li kriis. »Ĝi estas malstreĉita. Tiu ĉevalo rompis ĉiun rekordon, certe. La suno estas sufiĉe malalta, nun kiam mi rigardas ĝin. Nu, estas io ĉi tie, kiun mi ne komprenas.«

»Ĉu vi ne rememoras ion rimarkindan, kiam vi supreniris la monteton?«

»Nu, mi ŝajnas rememori, ke mi iam estis tre dormema. Mi volis diri ion al la ŝoforo sed ke mi ne povis atentigi lin pri mi. Mi supozas, ke estis la varmo, sed mi sentis min svena dum momento. Tio estas ĉio.«

»Tio okazis al la tuta homaro«, diris Challenger al mi. »Ili ĉiuj sentis sin svenaj dum momento. Neniu el ili jam havas komprenon pri tio, kio okazis. Ĉiu daŭrigos sian interrompitan laboron, kiel Austin kaptis sian hos-tubeton aŭ la golfludanto daŭrigis sian ludon. Via redaktoro, Malone, daŭrigos la eldonon de siaj artikoloj, kaj mirigite li trovos, ke eldono mankas. Jes, mia juna amiko«, li aldonis al la usona raportisto kun subita amuzo afableco, »eble interesos vin scii, ke la mondo naĝis tra venena fluo, kiu kirle moviĝas kiel la Golfa Fluo tra la oceano de etero. Vi ankaŭ afable rimarkos por via estonta bonfarto, ke hodiaŭ ne estas vendredo, la dudek-sepa de aŭgusto, sed sabate, la dudek-oka de aŭgusto, kaj ke vi sidis sensence en via fiakro dum dudek ok horoj sur Rotherfield-monteto.«

Kaj »ĝuste ĉi tie«, kiel dirus mia usona kolego, mi eble finas ĉi tiun rakonton. Ĝi estas, kiel vi probable scias, pli kompleta kaj pli detala versio de la raporto aperinta en la lunda eldono de Daily Gazette – raporto universale akceptita kiel la plej granda ĵurnalisma furoraĵo de ĉiuj tempoj, pro kiu oni vendis ne malpli ol tri kaj duono milionoj da ekzempleroj de la gazeto. Enkadrigita sur la muro de mia sanktejo mi konservas tiujn grandiozajn fraptitolojn:

DUDEK-OK HORA TUTMONDA KOMAO
SENPRECEDENCA SPERTO
CHALLENGER PRAVIGITA
NIA KORESPONDANTO ESKAPIS PEREON
STREĈA RAKONTO
LA OKSIGENA ĈAMBRO
STRANGA AŬTOVETURADO
MORTA LONDONO
MANKANTA TAGO
FAJREGOJ KAJ PERDO DE VIVOJ
ĈU RIPETO EBLOS?

Sub ĉi tiu glora sinsekvo estis naŭ kaj duono kolumnoj de la unua, lasta kaj sola rakonto pri tiu unu longa tago en la historio de la planedo, en tiu amplekso, kiun unusola observanto povis skribi.

Challenger kaj Summerlee traktis la aferon en komuna scienca artikolo, sed la populara raportado restis sol-sole al mi. Certe mi nun povas kanti »Nunc dimittis[19].« En la vivo de ĵurnalisto nenio povas superi tion!

Sed mi ne finu per sensaciaj fraptitoloj kaj persona triumfo. Prefere mi citu la elvokivajn tekstopartojn, per kiuj la plej granda el la ĉiutagaj gazetoj finis sian admirindan ĉefartikolon pri la temo – ĉefartikolon, kiu restu en la memoro de ĉiu pensanta homo.

»Estas banalaĵo«, legiĝis Times, »ke la homaro estas malforta antaŭ la sennombraj latentaj fortoj ĉirkaŭantaj nin. De la antikvaj profetoj kaj de niaj propraj filozofoj la ĉiam samaj mesaĝo kaj averto atingis nin. Sed, kiel ĉiuj ofte ripetitaj veroj, ĝi perdis kun la tempo aktualecon kaj evidentecon. Leciono, efektiva sperto, estis necesa por porti ĝin en ĉiun hejmon. Ĝi estas tiu saniga sed terura suferado, kiun ni ĵus trapasis. Nia racio miras pro la subita bato kaj nia spirito sentas humiligon, ĉar ni vidis niajn limojn kaj senpovecon. La mondo pagis altan prezon por tiu leciono. Apenaŭ ni konas la tutan amplekson de la katastrofo, sed la detruoj per la fajroj de New York, de Orleans kaj de Brighton konsistigas en si mem unun el la plej grandaj tragedioj en la historio de la homaro. Post kiam la nombrado de la fervojaj kaj ŝipaj akcidentoj finiĝos, ĝi prezentos al ni malĝojigan superrigardon pri la damaĝoj, kvankam ekzistas pruvoj, ke en la plejmulto de kazoj la lokomotivestroj de trajnoj kaj inĝenieroj de vaporŝipoj sukcesis haltigi la motorojn antaŭ ol ili endormiĝis pro la veneno. Sed la materia damaĝo, kiel ajn granda ĝi estas kaj en la vivo kaj en posedaĵo, hodiaŭ ne estas nia plej supera konsidero. Ĉi ĉio estos forgesita post tempoj. Kio ne estos forgesita, sed obsedos nian spiriton, tio estos la revelacio pri la eblecoj de la universo, tiu detruo de nia stulta memkontenteco, kaj tiu pruvo, kiel mallarĝa estas la vojo de nia materia ekzistado, kaj kiuj abismoj troviĝas ambaŭflanke de ĝi. Trankvilo kaj humileco hodiaŭ estas la bazo de ĉiuj niaj emocioj. Ili estu la fundamentoj, sur kiuj pli serioza kaj sindonema homaro eble konstruos pli indan templon.«

Glosaro

1. Perdita Mondo – Tio aludas la romanon The Lost World de Arthur Conan Doyle aperintan en 1912. Ĝi estis la unua libro kun profesoro Challenger. Post The Poison Belt (1913) aperis pliaj libroj kun tiu ĉefrolanto: The Land of Mist (1926), When the World Screamed (1928) and The Disintegration Machine (1929). ↩︎

2. etero – Etero en la senco de ĉi tiu libro estas nek la grupo de kemiaj organikaj kombinaĵoj nomata etero, nek la organika kombinaĵo dietila etero uzata kiel anestezilo kaj solvanto (kaj la plej konata kombinaĵo el la grupo de eteroj) sed lumportanta etero aŭ lumetero kiel hipoteza substanco, kiun oni opiniis necesa por la propago (disvastigo, disradiado, transporto) de lumo. ↩︎

3. The Mall – pompa strato en centra Londono. ↩︎

4. Herr Professor – (germane, tiel en la originalo) sinjoro profesoro. ↩︎

5. Bruyère-pipo – pipo el la radikligno de arba eriko. ↩︎

6. ex cathedra – (latine: el la katedro, el la katedra seĝo) Tiu esprimo indikas, ke la parolanto asertas absolutan certecon pri iu temo. ↩︎

7. dispepsio – perturbo de digestado. ↩︎

8. Downs – kalkŝtona pejzaĝo en la sudo de Anglio. Ĝi konsistas el nordorienta (North Down = Durdham Down) kaj sudokcidenta (South Down = Clifton Down) partoj. ↩︎

9. vibrio – genro de bakterioj, kaŭzas interalie ĥoleron. ↩︎

10. kadeto – Kadeto estas lernanto en oficirlernejo. Ĉi tie la tradukinto uzas ĝin en la senco de »Caddie, Caddy«. Tio estas persono, kiu asistas la golfiston kaj portas ties batilojn. »Caddie« devenas de kadeto. ↩︎

11. karbonio – terhistoria epoko. ↩︎

12. klareto – franca ruĝa vino (Clairet, Claret) el la vinbereja regiono Bordeaux. ↩︎

13. Queen’s Hall (angle: Halo de la reĝino) – koncertejo en London (1893 - 1941). ↩︎

14. difuzvitro – (ĉi tie pro manko de pli preciza traduko; germane: Satiniertes Glas, Satinglas, Mattglas; angle: ground glass) vitro, kiu havas netravideblan surfacon pro traktado ekzemple per sabloblovado. Speco de laktovitro. ↩︎

15. Harley Street – fama strato en London, en kiu loĝis multaj kuracistoj. ↩︎

16. magnum opus (latine) – La plej granda verko de artisto aŭ sciencisto. ↩︎

17. The Serpentine – lago en la Londona Hyde Park. ↩︎

18. Pulĉinelo – figuro de itala popolteatro. ↩︎

19. Nunc dimittis – (latine) la komenco de Canticum Simeonis, unu el la tri laŭdokantoj el la Evangelio laŭ Sankta Luko. Konciza signifo: Nun, vidinte la Mesion, mi (= Simeon) povas morti. ↩︎

Kolofono

Titolo

La venena zono

Aŭtoro

Arthur Conan Doyle (1859 - 1930).

Originala titolo

The poison belt (1913).

Titolbildo kaj Ilustraĵoj

Harry Rountree (1878 - 1950).

Some or all works by this author are in the public domain in the United States because they were published before January 1, 1926. The author died in 1950, so works by this author are also in the public domain in countries and areas where the copyright term is the author’s life plus 70 years or less. Works by this author may also be in the public domain in countries and areas with longer native copyright terms that apply the rule of the shorter term to foreign works.

Fontoj

Scoops (1934, diversaj kajeroj) (https://comicbookplus.com/?dlid=32335).

https://en.wikisource.org/wiki/The_Poison_Belt

Traduko kaj elektronika aranĝo

Michael Lennartz

Lingva revizio

Erik Tantal

Bernhard Pabst

Eldono

Novembro 2022 (korektita eldono).