Enhavo

Enrompo en kasejon

Glosaro

La aŭtoro

Kolofono

Enrompo en kasejon

Estis mardo post pentekosto. Familio Grumbach invitis sian malnovan amikon Dagobert por vespermanĝo. Tio ne estis escepto, ĉar tia invito regule okazis dufoje en semajno. La horloĝo diskonigis per sonorilo la sesan horon kaj kvaronon. Oni ĝuis la postmanĝaĵon kaj babilis pri la okazaĵoj de la festotagoj, kiam la servisto anoncis sinjoron Kienast, la ĉefkasiston de la firmao Ĝ. B. K., kiu deziris paroli kun la sinjoro senprokraste pro gravega afero. Ĉiuj loĝantoj de Vieno, kompreneble ankaŭ la servisto de la domo, konis la signifon de la tri literoj, tial oni estis kontenta pri ili anstataŭ peni pri la komplika titolo »Ĝenerala Banko de Konstru-entreprenoj«. Sinjoro Andreas Grumbach, la fama prezidanto de la Klubo de Industriuloj, samtempe estis prezidanto de tiu banko. Lia amiko Dagobert Trostler, bonvivanto, amiko de muziko kaj amatora detektivo pro pasio, pro tiu amikeco plenumis dungon kiel administra konsilisto ĉe tiu sama banko.

Sinjorino Violet, la afabla edzino de sinjoro Grumbach, kiu prezidis tiun malgrandan ĉetablan societon – krom ŝi ĉeestis nur la du sinjoroj, neniu alia – estis konsiderinde timigita pro la nekutima sciigo kaj ordonis, ke oni enirigu la anonciton, antaŭ ol la dommastro povis fari tion.

La ĉefkasisto, kiu estis mezaĝa viro kun ruĝeta, ekgriziĝanta plena barbo kaj akvobluaj okuloj armitaj per orrandaj okulvitroj, je la unua rigardo diskonatigis sian grandan ekscitiĝon, kaj al tiu aliĝis videbla embaraso. Li kondutis rapideme kaj urĝeme kaj ne sciis, ĉu li parolu. Pro sia konfuzo li provis komprenigi per rigardoj kaj mienado, ke li volas interparoli kun sinjoro prezidanto inter kvar okuloj.

»Kio okazis, sinjoro Kienast?« demandis sinjoro Grumbach, mem ekscitiĝinta pro la aspekto de sia ĉefkasisto.

»Sinjoro prezidanto, mi petas –«,

»Ĉu okazis akcidento?«

»Okazis akcidento, sinjoro prezidanto, kaj mi petas – «

»Akcidento – en la banko kaj – ĉu ĝi havas negocan karakteron?«

»Jes, sinjoro prezidanto, en la banko – kaj de negoca karaktero. Se mi rajtas peti –«

»Ĉu vi deziras paroli kun mi sola?«

»Mi petas!«

»Tio estas senutila, sinjoro Kienast. Sidiĝu al ni kaj rakontu. Al mia edzino mi devus rerakonti tion, kaj kio koncernas amikon Dagobert, nu jes, li apartenas al la administraro kaj sciiĝos pri ĉio. Mi eĉ insistas, ke li sciu ĉion dekomence. Kio do okazis?«

»Sinjoro prezidanto, okazis enrompo.«

»Espereble vi ne volas diri, ke iu enrompis en nian kasejon?«

»Sed jes, en la kasejon.«

Grumbach batis la tablon per la plata mano.

»Tiom da penoj, tiom da kostoj!«, li vokis ĉagrenite. »Antaŭ malpli ol unu jaro ni pagis okdek mil kronojn por la instalado de subtera, fajro- kaj romporezista kirasita kasejo. Nun ni dormas trankvile, kaj la rompoŝtelistoj gaje promenas kvazaŭ en kafejon kaj forportas la monon. Kiom da mono ili rabis?«

»Sinjoro prezidanto, mi ankoraŭ ne scias!«

»Ĉu vi ne scias? Sinjoro, bonvolu trankviliĝi kaj fine rakontu!«

»Veninte en la bankon, ĉi-matene mi trovas multon da laboro post la festotagoj kaj antaŭ la fino de la monato. Mi plenumas ĉion dum la tago kaj iras post la kasfino mallonge antaŭ la sesa horo malsupren al la sekura ĉambro por meti la enkasigitajn valorpaperojn kaj monbiletojn malantaŭ fermitan pordon.«

»Ĉu vi iris sole?« demandis Dagobert interrompante.

»Kompreneble ne, sinjoro administra konsilisto. Min akompanis la ĉeflibrotenisto sinjoro Höllerl, kiu havas la duan ŝlosilon.«

»Daŭrigu!«

»Malferminte la pordon, mi superrigardas la tutan malfeliĉaĵon per unu rigardo .«

»Kiel do? En la ĉambro estas kompleta malhelo.«

»Jen la surprizo! Ĉiuj elektraj lampoj estis ŝaltitaj. La rompoŝtelistoj laboris ĉe elektra lumo kaj ne malŝaltis ĝin dum la foriro. Tial mi tuj vidis, ke la kaso de la kontanta mono, tiu estas la plej malgranda el ĉiuj, estis rompe malfermita.«

»Kiom oni ŝtelis?« denove demandis sinjoro Grumbach.

»Mi ne scias, sinjoro prezidanto«, ĝemis la ĉefkasisto.

»Kion tio signifas – vi ne scias?! Vi estas nia ĉefkasisto. Vi vidas rompitan kason kaj tute ne interesiĝas, kiom oni ŝtelis el ĝi!«

»Mi petas pardonon, sinjoro prezidanto! Kiam ni, sinjoro Höllerl kaj mi, ekvidis la malfeliĉaĵon, tiam ni interkonsilis, kion ni faru, kaj konkludis, ke ni ne rajtas enpaŝi la ĉambron, antaŭ ol la sinjoro prezidanto estos sciigita, aŭ la eble ordonota ofica loka trarigardo estos okazinta.«

»Estas via devo tuj certiĝi pri la mankanta sumo«, sin aŭdigis la prezidanto tre malfavore.

Tiam Dagobert enmiksiĝis. »Ne ekscitiĝu, Grumbach. Mi kredas, ke la sinjoroj agis tute prave. Por la enketo estas pli bone, ke la unua esploro ne estas ĝenata per iuj hazardaĵoj. La enketo komenciĝu sur virga tereno. Pri la perdo ni ne cerbumu. Ĉu vi scias, sinjoro Kienast, kiom da mono proksimume estis en la kaso?«

»Tion mi ekzakte scias, sinjoro administra konsilisto. Mi preparis la salajrojn kaj ĉiujn aliajn pagendaĵojn por la monatofino, entute 164000 kronojn.«

»Tio estas la nombro de la perdo: 164000 kronoj. Nenio estas pli facila. Rompinte kason, en kiu troviĝas nur mono, mi zorge malplenigas ĝin kaj ne postlasas reston.«

»Ne estas supozinde«, konfesis Grumbach, »ke la rompŝtelistoj estas tiel stultaj. Nun ni veturu tien kaj rigardu la krimejon. Mi ĝojas, ke amiko Dagobert jam estas kun ni.«

»Tiel ni ne agos, kara Grumbach«, diris Dagobert post pripensado. »La firmao Ĝ. B. K. estas institucio devigita je publika kontado. Ni ne faru procedan eraron, nur ĉar mi estas obsedata de privata pasio. Sendube ni havas la rajton rigardi la krimejon. La afero tuŝas nin, kaj ni estas la dommastroj. Sed estos pli korekte, ke ni igu la laŭdindan policon antaŭi nin. Sinjoro Kienast, tial vi tuj veturos per mia kaleŝo, kiu staras antaŭ la domo, al la kriminala sekcio de policestrarejo. Kun mia respekta saluto vi petos mian amikon, ĉefkomisaron doktoron Weinlich, ke li bonvolu veni al la krimejo. Vi veturu kun li tien. Grumbach kaj mi intertempe jam estos tiuloke kaj atendos vin ĉe la dompordo. Ĉu vi konsentas, Grumbach?«

»Tute.«

La ĉefkasisto agis laŭ tiu preskribo, kaj Grumbach eliris por ordoni, ke oni tuj jungu la ĉevalojn. Tiun okazon sinjorino Violet utiligis kaj petis Dagobert-on, ke li atingu ĉe ŝia edzo, ke ŝi partoprenu tiun ekspedicion. Ŝi estas tre interesata detale observi la aferon. Dagobert ne kontraŭis tiun ideon. Kiam la dommastro enpaŝis, li tuj komencis plenumi sian diplomatecan taskon: »Vi, amiko Grumbach, je ĉi tiu vespero laŭregule apartenas al via edzino. Kiam ni nun foriros kaj lasos ŝin sola, tiam ŝi enuos. Tio ne estu. Mi proponas, ke ni invitu ŝin veturi kun ni, sub la kondiĉo, ke ŝi ne kontraŭas mian proponon, kion mi ne povas scii! Oni ne vidas rompitajn kasojn ĉiutage. Ĉu vi havas intereson pri tio, sinjorino?«

Sinjorino Violet havis tre grandan intereson, kaj post iom da rezisto sinjoro Grumbach cedis. Li ordonis prepari la kaleŝon anstataŭ la kariolo, kaj post kelkaj minutoj ili alveturis ĉe la perono de la palaco de Ĝ. B. K. Tie la pala sinjoro Höllerl, la ĉeflibrotenisto tremetanta pro ekscito, staris kvazaŭ gardanto kaj atendis la anstataŭigon promesitan de la ĉefkasisto.

Li ankoraŭ ne progresis en sia rapide prezentata raporto, kiam vibrante proksimiĝis la kaleŝo de Dagobert, kiu havis kaŭĉuke remburitajn radojn. Ĝin galope sekvis droŝko kun peno kaj klaketado, el kiu eliĝis du uniform-vestitaj gardopolicistoj kaj du detektivoj. En la unua ĉaro venis la ĉefkasisto kaj la ĉefkomisaro doktoro Thaddaeus Kavaliro de Skrinsky. La ĉefkasisto klarige rakontis, ke doktoro Weinlich ankoraŭ ne revenis el sia pentekosta feriado, kaj tial oni komisiis ties kolegon pri la enketado, doktoron de Skrinsky.

Post salutado kaj sinprezentado la ĉefkomisaro tuj prenis la gvidadon de la afero. Li sendis detektivon al la pordisto, por ke tiu venu kun la ŝlosiloj kaj malfermu la kontorojn. La viro venis, vestita ne per la solena, orbrodita pordista livreo, sed per domzorgista kitelo. La deĵoro ja pasis. Sub lia gvidado la grupo supreniĝis laŭ la ŝtuparo, tuj post la gvidanto iris prezidanto Grumbach kun la ĉefkomisaro kaj fine Dagobert, kiu kavalire kondukis sinjorinon Violet ĉebrake. Ili flustre interparolis.

»Ni ne havas feliĉon, mia sinjorino«, mallaŭte diris Dagobert. »Mi preferus komisaron Weinlich. Skrinsky estas katastrofo.«

»Kial, Dagobert?«

»Li estas stultulo, kiu eltrovos nenion dum sia tuta vivo.«

»Sed – permesu – li estas ĉefkomisaro kaj eĉ doktoro.«

»Li eble estas taŭga por la oficejo de trovaĵoj aŭ por la adresa oficejo de loĝantoj, sed pri laboro de la kriminala polico li estas tute senscia. La pura sentalenteco! Mi bone konas lin.«

Oni iris de la kontoroj du etaĝojn malsupren laŭ aparta ŝtuparo. Kvankam ĉiuj atendis tian vidon, ili estis surprizataj post la malfermo de la kasejo. La ĉambron plenigis plej hela lumo. La dudek kvar elektraj lampoj senescepte funkciis, oni povis klare ekkoni ĉiun detalon.

Ok grandaj kasoj moŝtece staris ĉe la muroj. Evidente oni tute ne provis rompi ilin. Nur la plej malgranda el la kasoj ĉe la mallarĝa flanka muro kontraŭe de la enirejo estis atakita. Ĝi estis renversita kaj kuŝis kun la antaŭo en sablaĵo. Tra la dorso iu segis aŭ ĉizis grandan truon.

Ĉiuj volis rapidi al tiu kaso, sed Dagobert tre decide parolis: »Haltu, gesinjoroj! Nek unu paŝon! Ne malfaciligu la laboron de la ĉefkomisaro.«

La ĉefkomisaro estis videble flatata pro la agnosko de sia kriminalista aŭtoritato laŭ tiu impresa maniero kaj sole iris al la kaso. Li etendis la brakon tra la truo kaj konstatis, ke ĝi estis malplenigita. Kontente li prenis de la planko kelkajn krimprovaĵojn: garnituron de altkvalitaj anglaj iloj por rompŝteladoj, pantalonan butonon kun angla firmaa stampo, ekfumitan Havanan cigaron, du elegantajn kolumojn kaj manumon, sur kiu estis fiksita manuma butono.

»Sinjoro Trostler, mi petas«, li voke alvenigis Dagobert-on. »Mi kredas, ke vi scias pri tiaj aferoj – la butono kompreneble estas falsa?«

»Ĝi estas malfalsa«, decidis Dagobert post mallonga ekzamenado. »Tio estas vera oro, kaj la brilianto en la mezo same estas malfalsa.«

»Des pli bone. Tio subtenas mian opinion faritan je la unua rigardo. La sinjoroj povus postlasi ĉi tie siajn vizitkartojn.«

»Do vi kredas, sinjoro ĉefkomisaro, ke vi kaptos la rompŝtelistojn?« demandis prezidanto Grumbach.

»Mi kredas, ke mi povas garantii tion jam nun. Alpaŝu, sinjoro prezidanto. Mi tute ekzakte klarigos kaj rekonstruos al vi la procedon de la rompŝtelistoj. Ankaŭ ĉiuj aliaj povas proksimiĝi.«

Li ankoraŭ ne finparolis, kiam subita ekteruro tremetigis la societon. La ĉambron fulme plenigis fajra, blindiganta flamo, kiu paligis ĉiujn vizaĝojn. La elektraj lumoj ŝajnis ŝanĝiĝi al mizeraj noktolumetoj. Oni povis kredi eksplodon, sed Dagobert nur funkciigis magnezian fulmon kaj faris fotografan bildon.

Grandan ekteruron sentis ankaŭ la sinjoro ĉefkomisaro, kaj liaj vortoj sonis ĉagrenite, kiam li parolis al Dagobert: »Pardonu, sinjoro Trostler. Mi ŝatas amatorajn fotografistojn, sed mi kredas, ke la nuna kaŭzo por tiuj amatoraĵoj estas tro serioza. Ni devas plenumi gravajn taskojn. Bonvolu proksimiĝi, sinjoro prezidanto!«

Grumbach alpaŝis. Ĉiuj aliaj sekvis lin kaj starigis sin sur la sablaĵon por pli bone vidi. La ĉefkomisaro daŭrigis sian prelegon, kiel la rompoŝtelo okazis laŭ liaj opinio kaj observoj. Per oftaj kraĉotusetoj li diskrete, sed klare sendis riproĉojn al Dagobert. La fulmolumo kreis ne nur fortan fumaĵon, sed ankaŭ grandan odoraĉon.

»Resume ni havis bonŝancon, sinjoro prezidanto«, li finis sian prelegon. »La krimuloj postlasis spurojn, kiuj treege faciligos al ni la esploradon. Tamen – ili povas havi grandan antaŭiĝon. Ni havis du festotagojn kaj ne scias, ĉu la krimo okazis hieraŭ aŭ antaŭhieraŭ. Ili afable heredigis al ni la helpilojn, per kiuj mi atingos ilin, eĉ se ili fuĝus al la fino de la mondo.«

Dum sia prelego li kondukis la prezidanton, kun kiu iris lia edzino, cirkle ĉirkaŭ la rompita kaso. La sablo grincis sub iliaj piedoj, kio tre incitis precipe la sinjoron ĉefkomisaron.

»Cetere«, li demandis ĉagrenite kaj kun malafabla sulkado de la frunto, »kiel la sablaĵo enĉambriĝis?«

La ĉefkasisto povis doni informon. Antaŭ nelonge oni masonis du pliajn niĉojn en la ĉambro, kaj la sablo postrestis kaj ankoraŭ ne estis elportita. Laŭ lia scio la sablo troviĝis ĉe la kontraŭa muro proksime al la pordo.

»La afero estas simple klarigebla«, diris la ĉefkomisaro. »La ŝtelistoj ŝovelis la sablon ĉi tien por dampi la falon de la kaso. Por ni tio ne estas agrabla, ĉar estas naŭze paŝi tra la grincanta sablo. Kara amiko«, li sin turnis al la pordisto, »ĉu vi povas forbalai la sablon almenaŭ ĉirkaŭ la kaso?«

La pordisto ne havis balailon ĉemane, li anstataŭe malvestis sian bluan antaŭtukon kaj genuante forviŝis per ĝi la sablon, kiom li povis.

En tiu momento la magnezia lumo denove fulmis. Dagobert faris fotografaĵon.

La ĉefkomisaro koleriĝis kaj nun estiĝis malafabla.

»Estas nekredeble«, li vokis akratone. »ke vi ĝenas la enketajn procedojn per tiuj ludadoj. La pasioj de amatora fotografisto tedas min. Baldaŭ ni ne povos spiri ĉi tie. Mi tre energie petas sinjoron Trostler, ke li ne plu molestu nin!«

Dagobert levis la ŝultrojn kaj senvorte retiriĝis. Li iris en la loĝejon de la pordisto, kiun li trovis nefermita, por atendi la revenon de la societo. La ĉefkomisaro sin sentis fortigita al aŭtoritata konduto kaj efike esprimis sian indignon per multaj »Nekredeble!«-vokoj.

»Tiuj estas«, li sin turnis al gesinjoroj Grumbach, »la manieroj de la amatoraj kriminalistoj, kaj mi kredas, ke mi rajtas diri, ke tiuj ne estas bonaj manieroj.«

Tiel Dagobert estis riproĉata, kaj la ĉefkomisaro sentis kontentecon, ĉar li havis okazon por tio.

Longe oni ne povis suferi restadon en la vere fumplena ĉambro, kaj tial la ĉefkomisaro jam post kelkaj minutoj donis signon por foriri. Kiam la karavano atingis la enveturan pordon, Dagobert jam estis elirinta el la pordista loĝejo kaj atendis ĉe la pordo por helpi sinjorinon Violet eniri en la veturilon.

Antaŭ la domo kolektiĝis granda amaso da homoj, ĉar la polica alveturo kaptis ĉies atenton.

Dagobert helpis sinjorinon Violet eniri la kaleŝon kaj diris: »Mi invitas min al taso da teo ĉe vi je la hodiaŭa vespero, mia sinjorino.«

»Ĉu vi ne akompanos nin nun, Dagobert?«

»Mi devas zorgi pri kelkaj aferoj, sinjorino Violet. Mi venos poste. Certe ankaŭ vi estos hejme, Grumbach, ĉu? Ni devos interparoli.«

»Certe mi estos hejme, precipe ĉar vi anoncas vin.«

Estis je la naŭa horo kaj tridek vespere, apenaŭ unu horo, post kiam ili disiĝis antaŭ la palaco de Ĝ. B. K., kiam Dagobert denove vizitis la familion Grumbach. Sinjorino Violet sciis, ke Dagobert neniam volis paroli pri »negocoj«, dum la deĵoranta servistaro al- kaj detabliĝis. Tial ŝi ordonis, ke oni alportu la vespermanĝajn pladojn ne en la manĝejon, sed en la fumejon. Por la teo neniu servado estis bezonata. Kiel dommastrino, ŝi mem plej volonte surtabligis ĝin. Same ŝi bone povis oferti kelkajn malvarmajn manĝaĵojn.

Do ili estis senĝenaj. Sinjorino Violet sidis sur sia kutima kaj favorata seĝo ĉe la marmora kameno, antaŭ ŝi staris te-maŝino kaj tasoj. Kontraŭ ŝi sur sia kutima loko sidis Dagobert, kaj Grumbach en sia komforta fotelo meze de la ĉambro apud la fumtableto, kiu estis preparita nur por li.

»Nun, sinjorino Violet«, komencis Dagobert, »ĉu vi bone amuziĝis ĉe la bela kriminala esploro?«

»Ĝi tre interesis min, kaj tial mi dankas vin, ke vi ebligis al mi la partoprenadon.«

»Estis multekosta amuzaĵo«, grumblis Grumbach.

»Tio ne estis la finlasta rezulto«, konsolis Dagobert. »Kion vi opinias pri nia elstara ĉefkomisaro?«

»Mia Dio, kion li povis fari? Kio estas farebla?«

»Tion ankaŭ mi pensas«, diris sinjorino Violet. »Mi kredas, ke li faris ĉion, kion li povis. Ne estu maljusta, Dagobert. Kompreneble li ĉagreniĝis pro vi, sed vi vere incitis lin.«

»Mi devis fari, kion mi opiniis farenda.«

»Jes, sed dufoje!«

»Tute intence.«

»Kion vi malŝatas pri li?«

»Ĉion!«

»Tio estas tro multa. Bonvole iom detaligu tion.«

»Tial mi venis. Kion mi rimarkigis al vi, mia sinjorino, kiam ni ekvidis lin? Mi kredas, ke mi diris, ke li estas rinocero.«

»Mi ne memoras, Dagobert.«

»Tiam mi peke ne faris tion. La maniero, kiel li prezentis la polican karavanon, estis stulta. Kompreneble la homoj tuj haltis kaj komentis. Ni eble havus intereson, ke la afero portempe restu sekreta, aŭ la kriminala esplorado povus sekvigi tian intereson.«

»Pri tio vi pravas, Dagobert, li ne prezentu la polican brilon.«

»Plue. Li eniras kun sia roto la kirasitan kasejon kaj neniel interesiĝas pri la demando, kiel la rompŝtelistoj – por li estas fakto, ke estis plurnombro da ŝtelistoj – sukcesis penetri.«

»Jes, ankaŭ pri tio vi vere pravas, Dagobert, pri tio li ne pensis.«

»Mi ja diris al vi, sinjorino Violet, ke mi atendis tian agadon pro lia stulteco. Sed li superis miajn plej aŭdacajn atendojn. Cetere – eĉ se li pensus pri tio, li trovus nenion. Mi esploris la ŝlosiltruojn. Estis neniaj spuroj sur ili. Estas grave scii tion.«

»Kion vi konkludas, Dagobert?«

»Tio estas tre klara«, enmiksiĝis nun Grumbach. »Konklude la pordo aŭ ne estis riglita aŭ ne estis rompita, do ĝi estis malfermita per malfalsaj aŭ falsaj ŝlosiloj. Se estis malfalsaj ŝlosiloj …-«

»Ni ne malŝparu nian tempon per tiuj sagacaj rezonoj. Koncerne ĉi tiun aferon ĉiu vorto estas superflua.«

»Ĉu superflua?«, vokis sinjorino Violet. »Dagobert, vi ŝajnigas, ke vi scias ĉion.«

»Mi scias iom, mia sinjorino, sed permesu al mi sisteman procedon. Tion do li pretervidis. Bone, tio povas okazi. Kio ne povas okazi, tio estas lia plia tuta agado, kiam li estis en la ĉambro. Tiel bovino en porcelan-vendejo rajtas konduti, sed ne polica komisaro sur krimejo! Preskaŭe li neniigis ĉion.«

»Sed li ne laboris por vi, kara Dagoberto. Ĉefe li havigis al si la postlasitajn objektojn. Tion farus ankaŭ mi. Ili estas gravaj. Rezonu: du kolumoj, do estis du rompŝtelistoj. Du elegantaj kolumoj, do ili ne estis ordinaraj fiuloj. La Havana cigaro, la butono kun la angla stampo, la manumo kun la malfalsa, altvalora butono, la anglaj iloj, tio estas duona sukceso por la esploroj, eble eĉ tuta. Ni povas nun konjekti, ke ne estis iuj ĉi-landaj ordinaraj rabistoj, sed vojaĝantaj, elegante kondutantaj internaciaj kasorompistoj, verŝajne angloj. Tio estas tre gravaj indikoj!«

»Vi rajtas konkludi tion, sinjorino Violet. Vi estas damo kaj neniam havis la taskon gvidi kriminalan enketon. Do vi povas pretendi mildigajn cirkonstancojn. Sed kiam ĉefkomisaro agas tiel kompleze kaj sendanĝere, tiam mi faras lin pensiulo. Mi atingis tute aliajn konkludojn je la unua rigardo.«

»Mi estas scivola, Dagobert!«

»Du kolumoj - do nur unu krimulo; du elegantaj kolumoj - do unu ordinarulo, sendube homo, kiu neniam portas altajn modajn kolumojn, neniam uzas manumojn kun malfalsaj butonoj kaj neniam fumas Havano-cigarojn. La anglaj stampo kaj la altkvalitaj iloj, kiuj parenteze neniam estis uzitaj, kiel oni povis konstati per unu rigardo, do estis enlanda fripono serĉenda en proksimo.«

»Tio estas via opinio, Dagobert, kiu havas ian fundamenton, sed tio ne estas pruvo.«

»Do ni restu ĉe via konjekto, sinjorino Violet. Estis du internaciaj vojaĝantaj bankorabistoj, eble angloj. Ni supozu, ke ili estas saĝaj kaj tre ruzaj kamaradoj. Ĉe tia negoco oni ne bezonas stultulojn. Tion vi konsentas?«

»Kompreneble estas tre ruzaj friponoj.«

»Bone. Tion pruvas la elekto de la tempo. Ili uzis la pentekostajn festotagojn kaj supozeble komencis jam je la unua tago. Dum du tagoj ili ne estis ĝenotaj. Ili havis sufiĉe da tempo. Nenio indikas, ke ili estis devigataj je subita fuĝo, kaj ke ili tiom konfuziĝis, ke ili postlasis gravajn identigilojn. Sed se ili ne rapidis - kial la heredaĵo da perfidaj postsignoj, kiuj povas esti tre danĝeraj, eĉ fatalaj?«

»Nu, ili ne zorgis pri ili.«

»Bone, ili ne zorgis pri ili, sed pri io alia ili devis zorgi - kiel ili eliros sensuspekte. En la malhelo de la nokto tio ne estis ebla. Ili devus pasi preter la pordisto. Tio estis tro danĝera. Konklude ili devis foriri dumtage nerimarkeble. Ni konstatis, ke ili estas ruzuloj. Mi demandas: Ĉu estas ruza ago, postlasi sen neceso la kolekton de perfidaj objektoj? Ni scias, ke ili estas elegantuloj. Grandajn kestojn aŭ sakojn ili ne forportis. Kion ili forportis, tion ili kaŝis en siaj ĉemizaj poŝoj. Mi nun demandas: Se la homoj vere estis elegante vestitaj, ĉu ne estus okulfrape, kiam ili sin montrus sen kolumoj? Ĉu ne ekzistis kaŭzoj, ke ili deziris ne esti rimarkataj?«

»Jes, vi iel pravas.«

»Ruzaj rompŝtelistoj ne procedas tiel. La komedio estis aranĝita por sinjoro kriminala komisaro, kvazaŭ la rompŝtelisto - vere estis nur unu - antaŭsentis, ke la komisaro estos Skrinsky, kiu senprokraste fariĝis trompita. Se oni lasas lin procedi kaj persekuti la spurojn dum tagoj kaj semajnoj kaj fine li …«

»Ĉu kaptos la krimulon?«

»Certe ne, sed ekscios, kie la kolumoj estis aĉetitaj kaj kie la manumo estis lastfoje lavita. Li estos plena de fido, ĉar li rememoros gloran precedencon[1] kaj sin dediĉos al la dolĉa manio, ke li same sukcesos.«

»Kiu precedenco?«

»La kazo Gröschl. Li estis rompŝtelisto, kiu specialiĝis en la priŝtelado de urbaj loĝejoj, kies loĝantoj estas somere feriantaj. Bona kaj komforta specialaĵo, vere! Postkiam li sukcese operaciis pli ol cent fojojn, dum lia lasta enrompo li faris preterlason en loĝejo en Schottenhof[2]. Sur la krimejo li perdis manumon. La kriminala komisaro - tiu ne estis doktoro Thaddäus Kavaliro de Skrinsky - elsendis detektivon kun tiu manumo por ke li enketu vice ĉe ĉiuj tollavistinoj de Vieno. Sur la interna flanko de la manumo estis skribita signo per inko, litero kaj cifero. Nun oni devis sciiĝi, kiu lavistino kutimis fari tiajn signojn. Post dekkvar tagoj oni trovis la ĝustan lavistinon. Ŝi ekkonis sian markon kaj povis nomi la klienton, al kiu apartenis la manumo - lavistinoj bone enmemorigas sian klientaron. Tiam oni iris al la loĝejo de sinjoro Gröschl kaj arestis lin.«

Dagobert Trostler daŭrigis sian rakonton: »Tio estis bela kazo. Skrinsky sekvos sian metodon. Dum li revas pri estontaj sukcesoj, mi preferis persone interkonsenti kun la ŝtelisto.«

»Dagobert!«

La gesinjoroj Grumbach vokis tion samtempe. La sinjoro eĉ eksaltis kaj vokis plej ekscitite: »Ĉu vi konas la krimulon? Espereble li ne estas unu el niaj oficistoj!«

»Kiu estas, Dagobert?«, trudis lin sinjorino Violet.

»Ho vere, tiuj bongustaj bulkoj kun salmo!«

»Dagobert, vi estas terura homo!«, vokis sinjorino Violet.

»Rakontu!«, petegis la prezidanto.

»Ja mi volas rakonti, sed mi ne sukcesas ekparoli ĉe vi. Ĉio devas okazi laŭvice, kaj vi devas lasi min finparoli.«

»Ĉu vi arestis lin, Dagobert?«

»Ĉu aresti? Ĉu mi estas la ĉefkomisaro, ke mi povas aresti homojn?«

»Do ĉu vi efektivigis nenion?«

»Ion jes. Mi alportis la ŝtelitan monon.«

»Dagobert!«

Li tiris el la dorsflanka surtuta poŝo grandan pakaĵon volvitan en vakstolo kaj donis ĝin al la prezidanto.

»Jen, kontrole nombru, Grumbach!«

La prezidanto kontrole nombris kaj diris kun ĝemo de malŝarĝo: »Jes, vere, la tuta mono ĉeestas. Cent sesdek mil kronoj!«

»Ne ĉio, Grumbach. Kvar mil kronoj mankas. Vi havas profetan karakteron, kaj via antaŭvidanta koro ne trompis vin, kiam vi antaŭe diris, ke ĝi estis multekosta plezuro. Tia ĝi estis por mi. La kvarmil kronojn mi pagos, sed tion la plezuro valoras por mi.«

»Fine rakontu, Dagobert, kiel ĉio okazis!«

»Vi certe kredas min, sinjorino Violet, ke mi estis tre atenta, kiam la esploroj komenciĝis, ĉefe, ĉar mi tute ne fidis la ĉefkomisaron. La multaj trovaĵoj estis suspektaj al mi. Tio havis ŝajnon de intenco, intenco de erarigo. Du kolumoj! Fakte - se estis du krimuloj, kial ambaŭ forgesis sian ĉemizan kolumon? Plue. La kaso kuŝis laŭ oblikva direkto. Se du homoj laborus, tiam ĝi falus pro la leĝo de paralelogramo laŭ rekta linio. Por unu viro la renverso de tia kaso estas konsiderinda povumo, preskaŭ neebla.«

»Ankaŭ mi ne kredas, ke unuopulo povas fari tion, Dagobert«, rimarkigis sinjoro Grumbach.

»Oni havas teknikajn helpilojn, mia kara. Mi rimarkis sur la muro, ĉe kiu la kaso staris, spurojn, kiuj klare indikas, ke iu laboris per fera stango kaj utiligis ties levilan efikon. Tion nia ĉefkomisaro kompreble pretervidis. La stango ne estis tie. Notinde! Oni forgesas la kolumon kaj la altvalorajn ilojn. La krudan, senvaloran, feran stangon, kiu estas malfacile transportebla kaj kaŝebla, oni prenas kun si!«

»Tio estas stranga, Dagobert, kaj kion vi konkludis el tio?«

»Ke la viro ne devis iri malproksimen kun sia stango. Plej gravaj estis la postsignoj de piedoj en la sablo, por tiuj la nobla kriminalisto ne havis rigardon. Mi ekzakte rigardis kaj konstatis, ke tiuj estas la postsignoj de unu viro, foje la dekstra, foje la maldekstra piedo, ĉiam de la sama viro. Tiuj piedsignoj - tio estis pruvo! Ĝi donis eblon de atako. Kion faras nia kara Skrinsky? Li igas sian karavanon surpaŝi ilin! Sukceso? La postsignoj estis viŝitaj, kaj la alta ofico feliĉe kondukata al erara vojo.«

»Tion vi ne devus permesi, Dagobert!«

»Mi ne sentis urĝan bezonon, gardi sinjoron ĉefkomisaron kontraŭ merita ridindiga situacio. Mi faris la necesan, kiam mi lastmomente fotografis la plej belan piedosignon per fulmolumo.«

»Kiel tio utilas, ĉar vi ne prenis la ekzaktajn mezurojn?«

»Tiujn mi ne bezonis en ĉi tiu kazo. Kion mi bezonis, tion mi jam konservis. Mi longe cerbumis. La rompŝtelisto evoluigis prudenton kaj ruzon. Mi serĉis stultaĵon aŭ neglektaĵon, kiun laŭ la spertoj faras eĉ la plej saĝa krimulo. Mi trovis tion.«

»Kio estis tio?«

»Mi trovis ĝin, kaj kiam mi estis brile elĵetata, tiam mi ne plu ŝatis la ĉeestadon. Por mi la enketado estis finita. Mi kaptis mian krimulon, kaj tiam mi rapide finis la aferon, pri kiu vi jam konvinkiĝis. Kondukinte vin al la veturilo, mi iris al la pordisto, kiu sidis ĉe sia tablo en la mezo de la ĉambro kaj ekstaris, kiam mi eniris. Mi fermis la pordon malantaŭ mi kaj ekparolis certatone: ›Do, Hartwanger! Kie estas la mono?‹«

»Kiu mono?« li demandis krude. »Mi scias nenion!«

»Ne ŝajnigu senkulpecon, vi fripono! La mono, kiun vi ŝtelis al ni!«

»Mi ŝtelis nenion«, li diris per obtuza voĉo. »Kiu asertas, ke mi ŝtelis ion?«

Li tre ruĝiĝis parolante, sed tio ne estis la delikata ruĝo de honto, mia sinjorino. Estis furioza kolero, kiu kreskis en la viro. Lia fruntaj vejnoj ŝvelis, kaj liaj sangokoloraj okuloj akiris timigan brilon.

Subite li havis longan tranĉilon en la mano - mi ne scias, de kie li prenis ĝin.

»Je Dio, Dagobert, en kian aferon vi enmiksiĝis!«, vokis sinjorino Violet, kiu estis tute pala tro teruro.

»Jes, mi tute ne ŝatas tiajn ludojn. Ili kolerigas min. Kaj mi koleriĝis. Unue mi tiris la revolveron el la poŝo kaj tenis ĝin kontraŭ li, kaj tiam insultis laŭ maniero, mia sinjorino, se vi aŭdus min, mi ne scias, ĉu vi hodiaŭ verŝus teon en mian tason! Sed la insultado helpis, li akceptis mian superecon.

›Ĉu? Vi mizera fiulo!‹, mi kriis al li, mi ripetas nur la pli tenerajn esprimojn, mia sinjorino. ›Ne sufiĉas, ke vi estas ŝtelisto kaj rabisto‹, vere nur la pli delikatajn esprimojn, mia sinjorino!, ›Vi volas promocii vin al murdisto! Jen vidu, vi fiulo!‹

Je tiuj vortoj mi pafis preter lia orelo al la murhorloĝo, ke vitreroj superŝutis nin.

›Jen vidu, vi azene stulta homo, kiel mi elpafis la centron. Ĉu vi kredas, ke mi ne trafus stultulon kiel vin? Tuj ĵetu la tranĉilon sub la liton!‹

Li hezitis, sed mi ne cedis.

›Je la plej malgranda movo‹, mi daŭrigis, ›mi pafos. Ne kredu, ke mi pafmortigus vin. Estus domaĝe pri vi, dum mi ankoraŭ ne havas la monon. Eble vi deziras tion. Tiun deziron mi ne plenumos. Ne, nur iomete dispafi la patelon[3], tio sufiĉus. Ĵetu la tranĉilon sub la liton!‹

Nun li obeis. La viro estis cedema. Verdire la restado en la ĉambro ne estis agrabla. Pro fumado kaj odoraĉo oni apenaŭ povis spiri. Mi konsentas, ke mi kelkfoje estas nekomforta gasto, mia sinjorino. Nun mi sidiĝis ĉe la tablo, starigis lin antaŭ min - en distanco de tri paŝoj - kaj faris malgrandan prelegon: ›Ne kredu, Hartwanger, ke mi enrompas ĉe vi tiel, kiel vi enrompis ĉe ni, kaj forprenos perforte vian monon, aŭ ke mi volas ĉantaĝi ion de vi. Tiajn aferojn mi ne faras. Mi estiĝos malagrabla nur, se vi devigos min. Se vi venos kun tranĉilo! Alikaze ni povos bone paroli unu kun la alia. Vi estas tute sekura, mi ne arestos vin, mi ne estas polica komisaro. Mi volas nur repreni nian monon. Se vi ne volas doni ĝin - nu bone. Mi ne povas devigi vin. Tiam mi foriros sensukcese.‹

›Mi ne prenis ĝin.‹

›Pri tio ni parolos poste. Mi kredas konvinki vin, ke vi prenis ĝin. Unue mi diras al vi, ke estas pli bone por vi akordiĝi kun mi. Aŭ eble vi deziras, ke la polico okupiĝos pri vi. Sed, kiel dirite, sen devigo. Vi ne devas fari, kion vi ne volas.‹

›Mi ne povas konfesi, kion mi ne faris.‹

›Kompreneble. Mi diras al vi, Hartwanger, vi povas superruzi ĉefkomisaron, sed ne min. La ĉefkomisaro kredas al vi, ke estis du anglaj rompŝtelistoj; mi scias, ke estis vi sola.‹

›Tion provu al mi!‹

›Kompreneble! Mi faros!‹

›Mi volas vidi tiun, kiu sola renversas tian kason.‹

›Kial ne, se iu estas tiel forta kaj tiel lerta kiel vi, kaj se iu havas bonan feran stangon kiel vi. Ĝi estas tute sensuspekta, servas kiel riglilo por la kelopordo kaj nun kuŝas en via kuirejo malantaŭ la forno.‹

Tio efikis. Mi tuj rimarkis kaj eluzis tion por mia avantaĝo.

›Eble tio ne estas pruvo‹, mi daŭrigis. ›Ne estas sufiĉa pruvo, tion mi konfesas. Vi povas elturniĝi, Hartwanger. Ekzistas multaj ferostangoj en la mondo. Ke tiu troviĝas jene, tion vi povas facile klarigi. Estos malfacile pruvi, ke estis via ferostango, kiu estis uzata por la rompoŝtelo. Tre malfacile, kvankam estis agrable al mi, trovi ĝin tie. Mi havas ion pli bonan, ion, kio baras vian elturniĝon, eĉ per via pleja peno.‹«

»Mi sciis, ke vi havas ion en rezervo, Dagobert«, interrompis lin sinjorino Violet.

»Ion tre gravan, mia sinjorino. Mi ne laŭdas min pro tio, ĉar estis bonŝanco. Iuj esploroj estas longdaŭraj, aliaj mallongaj, mi konfesas, ke la spurado de krimo ofte dependas de bonŝanco.«

»Ne tute, Dagobert. Bonŝancon devas havi generalo por esti bona generalo. Kial la ĉefkomisaro ne havis bonŝancon?«

»Do mi ludis mian lastan atuton. ›Bone atentu, Hartwanger, kion mi nun diros‹, mi daŭrigis, ›kaj respondu mem, ĉu mi kaptis vin kvazaŭ per vajco[4], aŭ ne. Vi bone aranĝis ĉion, kaj ankaŭ la trompo per la sablo estis ruze aranĝita. La bela, mola, flava sablo! Unu eraron vi malatentis. Vi ne konsideris, kiel ĝi konservas la piedosignojn. Vi silente ridetas kaj pensas en via stulta kapo, ke tiu detektivo povas longe postkuri la krimulon kaj la monon. Vi ĉesos rideti, mia kara, tion mi garantias al vi skribe.‹

›Kie estas piedsignoj?‹ li demandis maltrankviligite.

›Mi scias, ke la sinjoro ĉefkomisaro mem kaj lia anaro distretis kaj detruis ilin, sed vi memoras, ke mi rapide fotografis la signojn, antaŭ ol ili estis detruataj. Mi scias, kion vi diros. Fotografitan piedosignon oni ne povas utiligi. Ĝi ne estas pruvo. Povus esti granda aŭ malgranda piedo. Ĉu ne? Vi vidas, ke mi koncedas tion al vi. Sed vi memoros, mia kara rompŝtelisto, ke mi fotografis duan fojon, kiam vi genuis kaj forviŝis la sablon de la planko. Tiam mi fotografis vian dekstran plandumon. Ĉu ankaŭ tio ne maltrankviligas vin? Tamen jes, iomete. Malgranda sukceso. Se la bildoj similas unu al la alia - multaj plandoj povas simili unu al la alia. Tion konfesas ĉiu racia homo.

Nun venas la kerno de la afero. Bone atentu, Hartwanger. La spuro en la sablo montris etan laŭlarĝan strekon en la mezo. Do estis malnova, duobla plandumo sur ŝuo aŭ boto, kiun surhavis la ŝtelisto. Plue estis mallarĝega, oblikva streketo komenciĝanta malantaŭ la kalkano kaj pasanta al la pinto de la malgranda piedofingro. Do: La rompŝtelisto havas la apartaĵon, ke li pli uzas sian plandumon ĉirkaŭe de la dekstra granda piedfingro, nome la botan plandumon, ĉar vi portas botojn. Estante ŝparema, vi ne igas duobligi la tutan plandumon, sed nur meti freŝan flikaĵon sur la damaĝitan lokon. Kiam vi genuis, mi havis la plezuron vidi kaj fotografi tiun flikaĵon. Kaj nun diru, ĉu vi ankoraŭ eliĝos el la kaptilo. Rigardu vian dekstran plandumon, se vi ne kredas min.‹

Li vere rigardis ĝin kaj tuj estis venkita. Li ekpensis pri la pistolo kuŝanta antaŭ mi sur la tablo kaj agnoskis sian malvenkon, nun plendante kaj petante pardonon.

Por mi estis plej grave, ke mi ricevos la monon. Laŭ tiu celo mi agis kaj pripensis ĉiujn eblecojn. Ne estus saĝe, peli la viron en malesperan situacion. Li ne povis damaĝi min, sed per stulta provo de fuĝo li povis devigi min pafi al li. Tion neniu ŝatas fari. Mi same ne volis transdoni lin al la polico. Eble li rezonus kaj ne malkaŝus la lokon de la mono, sed prefere restus trankvile kelkajn jarojn en malliberejo.

Tial mi volis babili kun li, dirante, ke mi ne estas oficialulo kaj ne havas regon super li. Por li estos pli bone, ke mi parolas kun li, anstataŭ ke li devigas min transdoni lin al la polico. Mi nur volas rericevi la monon, ĉio alia estas egala al mi. Aliflanke por la polico kaj la juĝistaro la puno estas same grava kiel la mono. Li donu al mi la monon, kaj mi pruvos, ke mi ne estas fihomo.

La viro estis malfacile prilaborebla, sed fine li kondukis min en la kelon kaj prenis el kaŝejo la pakaĵon kun la monbiletoj. Mi povis sendanĝere sekvi lin, ĉar li portis la lanternon, kaj li estis lumigita, ne mi. Tiam ni reiris en lian loĝejon. Mi kontrole nombris. La sumo estis ĝusta. Cent sesdek kvar mil kronoj. Kvar mil mi donis al li.«

»Sed, Dagobert«, vokis sinjorino Violet riproĉe.

»Mi jam diris, mia sinjorino, ke tio estis multekosta plezuro. La kvarmil kronojn mi kompreneble repagos al la banko.«

»Ne temas pri tio, Dagobert. Ĉu tio ne estis nemorala?«

»Eble, sed mi promesis, ke mi faros ion por li. Alimaniere mi eble ne atingus mian celon. Sian promeson oni devas plenumi, eĉ se oni donis ĝin al fripono. Do mi donis al li la monon kaj konsilis, ke li elektu pendigilon aliloke. Mi havas la devon tuj informi la policejon, sed mi supozas, ke mi malfruos kaj ne renkontos la ĉefkomisaron.

Mi ankoraŭ ne finparolis, kiam la viro trairis la pordon kaj malaperis en la malhelo de la nokto. En la banko mi trovis serviston, kiun mi deĵorigis en la pordistejo. Tiel mi finis mia laboro. La pli krudan laboron, kapti la homon, mi volonte lasas al la ĉefkomisaro doktoro Kavaliro de Skrinsky.«

Glosaro

1. precedenco - pasinta fakto, kiu pravigas analogan okazon (ankaŭ: precedento)↩

2. Schottenhof - ekskursejo ĉe Vieno apud Viena Arbaro↩

3. patelo - malgranda moviĝanta osto en la genuo↩

4. vajco - mekanismo, kiu tenas prilaborotaĵon per du kunpremitaj makzeloj↩

La aŭtoro

Balduin Groller (plumnomo de Adalbert Goldscheider) naskiĝis je la 5-a de Septembro 1848 en Arad, reĝlando Hungarujo, kaj mortis je la 22a de Marto 1916 en Vieno/Aŭstrujo). Li estis aŭstra ĵurnalisto, verkisto kaj sportofunkciulo. Kiel aŭtoro li estas preskaŭ forgesita. Nur liaj rakontoj pri detektivo Dagobert estas notindaj, ĉar li sukcesis krei aŭstran kopion de Sherlock Holmes.

Kolofono

Titolo

Detektivo Dagobert - Enrompo en kasejon

Aŭtoro

Balduin Groller

Fonto

Groller, Balduin: Der Kasseneinbruch. En: Detektiv Dagoberts Taten und Abenteuer. Novellen-Zyklus III. Reclams Universal-Bibliothek Nr. 5216. Leipzig: Philipp Reclam jun., pĝ. 3-32

Traduko

Michael Lennartz

Korektita traduko de 2012-03-07

Lingva revizio

Vladimir Türk

Dr. Reinhard Fößmeier

Ĉiujn piednotojn aldonis la tradukinto.